به گزارش آوای اقتصاد، مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان یزد همزمان با هفته صرفهجویی در مصرف آب در نشست با خبرنگاران، ضمن تشریح وضعیت منابع آبی استان، از اجرای مجموعهای از طرحهای بزرگ زیرساختی برای تقویت پایداری تأمین آب در این استان کویری خبر داد.
جلال علمدار مدیر عامل شرکت آب و فاضلاب استان یزد ؛ با اشاره به اهمیت مدیریت مصرف آب در استان یزد اظهار کرد: مردم یزد از دیرباز به عنوان یکی از صرفهجوترین مردمان کشور در مصرف آب شناخته میشوند، اما در شرایط کنونی لازم است مدیریت مصرف با رویکردی هوشمندانهتر دنبال شود تا منابع محدود آبی استان با بهرهوری بیشتری مورد استفاده قرار گیرد.
وی با اشاره به وضعیت تأمین آب شرب استان گفت: مصرف آب شرب در استان یزد بین شش هزار و پانصد تا هفت هزار لیتر در ثانیه در نوسان است که بخش قابل توجهی از آن از طریق منابع انتقالی تأمین میشود. در حال حاضر حدود نیمی از آب مورد نیاز استان از طریق خط انتقال آب به یزد تأمین میشود و این موضوع نشاندهنده وابستگی بالای استان به منابع خارج از حوزه جغرافیایی خود است.
مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان یزد در ادامه با اشاره به کاهش شدید آبدهی منابع زیرزمینی اظهار کرد: در حال حاضر بخشی از آب مورد نیاز استان از طریق حدود شصت حلقه چاه تأمین میشود اما میزان آبدهی این چاهها طی سالهای اخیر با افت قابل توجهی مواجه شده است. به گفته وی، آبدهی چاههای استان که در سال ۱۴۰۰ حدود هزار و چهارصد لیتر در ثانیه بوده، اکنون به حدود ۹۲۲ لیتر در ثانیه کاهش یافته است.
علمدار افزود: برای جبران این افت و حفظ میزان تأمین آب، در سال جاری حفر دوازده حلقه چاه جدید در دستور کار قرار گرفته است تا بخشی از کاهش منابع زیرزمینی جبران شود.
وی یکی از راهبردهای اصلی استان برای مقابله با چالش کمآبی را افزایش ظرفیت ذخیره آب عنوان کرد و گفت: ظرفیت مخازن ذخیره آب استان که پیش از این حدود ۱۱۰ هزار مترمکعب بوده، طی چهار سال اخیر با اجرای پروژههای مختلف به طور قابل توجهی افزایش یافته و ساخت ۱۷۰ هزار مترمکعب مخزن جدید در دستور کار قرار گرفته است.
به گفته وی، احداث این مخازن نقش مهمی در افزایش پایداری شبکه توزیع آب و کاهش مشکلات افت فشار در مناطق مختلف استان دارد.
مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان یزد با اشاره به برخی پروژههای اجرا شده در این حوزه گفت: مخزن ۳۰ هزار مترمکعبی فدک در سال گذشته به بهرهبرداری رسید که نقش مهمی در رفع مشکل افت فشار آب در برخی مناطق شهر یزد داشت.
وی همچنین از بهرهبرداری مخازن پانزده هزار مترمکعبی غدیر و خیرآباد در سال گذشته خبر داد و گفت: مخزن سی هزار مترمکعبی باغخان نیز در حال حاضر حدود هشتاد درصد پیشرفت فیزیکی دارد و پیشبینی میشود در پاییز امسال وارد مدار بهرهبرداری شود.
علمدار همچنین به مخزن چهل هزار مترمکعبی صفائیه اشاره کرد و گفت: این مخزن نیز آبگیری شده و آماده بهرهبرداری است.
وی از اجرای مخزن ده هزار مترمکعبی ساقی کوثر در منطقه حسنآباد نیز خبر داد و افزود: این پروژه به همراه حفر هشت حلقه چاه در منطقه قاسمنقی و اجرای چهل و پنج کیلومتر خط انتقال با سرمایهگذاری حدود هزار و دویست میلیارد تومان اجرا شده و به تازگی وارد مدار بهرهبرداری شده است.
مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان یزد با اشاره به اجرای طرح رینگ آب شهر یزد اظهار کرد: این طرح به طول ۱۶۰ کیلومتر در حال اجراست که بخش زیادی از آن تکمیل شده و حدود ۶۵ کیلومتر آن باقی مانده است.
وی افزود: تلاش شده است هر بخش از این طرح که آماده بهرهبرداری میشود بلافاصله وارد مدار شود تا مشکلات توزیع آب در برخی مناطق شهر کاهش یابد.
علمدار همچنین به اجرای پروژههای مهم آبرسانی در شهرستانهای استان اشاره کرد و گفت: در شهرستان میبد پروژه احداث مخزن ده هزار مترمکعبی به همراه حفر هشت حلقه چاه و اجرای ۲۵ کیلومتر خط انتقال آب با سرمایهگذاری حدود ۸۰۰ میلیارد تومان اجرا شده است.
به گفته وی، با بهرهبرداری از این پروژه ظرفیت تأمین آب در میبد حدود ۱۵۰ لیتر در ثانیه افزایش یافته و مشکل توزیع آب در این شهرستان تا حد زیادی برطرف شده است.
وی درباره وضعیت تأمین آب در شهرستان اردکان نیز اظهار کرد: با اجرای پروژههای جدید، ظرفیت ذخیره آب این شهرستان در صورت قطع آب انتقالی به حدود ۳۶ ساعت افزایش یافته است.
علمدار همچنین از احداث یک مخزن جدید برای تأمین آب مورد نیاز ۱۳۰ ایستگاه برداشت آب در این شهر خبر داد.
مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان یزد در ادامه به طرحهای آبرسانی روستایی اشاره کرد و گفت: آبرسانی به ۵۸ روستای استان در قالب قراردادی با قرارگاه امام حسن مجتبی از چند سال قبل آغاز شده و در قالب ایجاد شش مجتمع آبرسانی در حال اجراست.
وی افزود: با اجرای این پروژهها جمعیت قابل توجهی از روستاهای استان از آب شرب پایدار بهرهمند خواهند شد.
علمدار در بخش دیگری از سخنان خود به چالش تأمین آب برای طرحهای نهضت ملی مسکن اشاره کرد و گفت: در حال حاضر ۹۰ سایت نهضت ملی مسکن در استان فعال است و در برخی از این سایتها حتی فروش انشعاب آب نیز انجام شده است.
وی تأکید کرد: بهرهبرداری کامل از این طرحها نیازمند تأمین حدود ۶۰۰ لیتر بر ثانیه آب جدید است که باید از خارج از استان تأمین شود، زیرا منابع داخلی استان پاسخگوی این میزان افزایش مصرف نیست.
مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان یزد همچنین به افزایش مصرف آب در روزهای گرم سال اشاره کرد و گفت: مصرف آب شرب شهر یزد که پیش از این حدود دو هزار و هفتصد لیتر در ثانیه بود، در روزهای اخیر به دلیل افزایش دما به حدود سه هزار و دویست لیتر در ثانیه رسیده و احتمال دارد در روزهای آینده به سه هزار و پانصد لیتر در ثانیه افزایش یابد.
وی یکی از چالشهای مهم در انتقال آب به استان را قطعی برق ایستگاههای پمپاژ عنوان کرد و گفت: یک ساعت قطعی برق در ایستگاههای پمپاژ میتواند بین پنج تا شش ساعت تأخیر در رسیدن آب به استان ایجاد کند.
علمدار همچنین به وضعیت طرحهای فاضلاب شهر یزد اشاره کرد و گفت: برآورد میشود تکمیل شبکه فاضلاب شهر یزد حدود بیست و پنج هزار میلیارد تومان اعتبار نیاز داشته باشد و در صورت اجرای این پروژه تنها با منابع دولتی، تکمیل آن حدود پنجاه سال زمان خواهد برد.
وی افزود: برای تسریع در اجرای این پروژه مذاکراتی با بخش خصوصی انجام شده و تشکیل یک کنسرسیوم برای اجرای طرح در دستور کار قرار گرفته است.
مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان یزد همچنین از جذب بیش از هزار و دویست میلیارد تومان اعتبار در سال مالی جاری برای اجرای پروژههای آب و فاضلاب استان خبر داد.
علمدار در پایان با قدردانی از همراهی مردم در مدیریت مصرف آب گفت: حتی صرفهجوییهای کوچک در مصرف روزانه میتواند نقش مهمی در پایداری منابع آبی و تأمین آب شرب استان داشته باشد.
** تحلیل و واکاوی فنی در هشت محور :
۱. وابستگی ساختاری یزد به آب انتقالی
استان یزد یکی از خشکترین استانهای کشور محسوب میشود و به همین دلیل منابع آبی داخلی آن ظرفیت محدودی دارند. وابستگی حدود پنجاه درصدی تأمین آب استان به خط انتقال نشان میدهد ساختار تأمین آب این استان به شدت به منابع خارج از حوزه جغرافیایی وابسته است.
این وابستگی باعث میشود هرگونه اختلال در خط انتقال، قطعی برق ایستگاههای پمپاژ یا آسیب به زیرساختهای انتقال، به سرعت در شبکه توزیع آب استان اثر بگذارد.
به همین دلیل توسعه زیرساختهای ذخیرهسازی آب مانند مخازن بزرگ، یکی از راهبردهای اصلی مدیریت بحران آب در استان محسوب میشود.
۲. افت منابع آب زیرزمینی
کاهش آبدهی چاهها از هزار و چهارصد لیتر در ثانیه به ۹۲۲ لیتر در ثانیه نشاندهنده افت جدی منابع زیرزمینی است.
این موضوع نه تنها ناشی از خشکسالیهای پی در پی بلکه نتیجه برداشتهای طولانیمدت از سفرههای زیرزمینی است.
در چنین شرایطی حفر چاههای جدید تنها یک راهکار کوتاهمدت محسوب میشود و مدیریت مصرف و استفاده از منابع جایگزین اهمیت بیشتری پیدا میکند.
۳. نقش مخزنسازی در مدیریت بحران
افزایش ظرفیت مخازن ذخیره آب یکی از مهمترین اقدامات زیرساختی برای افزایش تابآوری شبکه آبرسانی است.
مخازن ذخیره این امکان را فراهم میکنند که در زمان اختلال در خط انتقال یا افزایش مصرف، شبکه توزیع با کمترین افت فشار مواجه شود.
اجرای مخازن بزرگ در یزد نشان میدهد سیاستگذاران حوزه آب به دنبال افزایش ضریب پایداری شبکه هستند.
۴. اهمیت طرح رینگ آبرسانی
طرح رینگ آبرسانی شهر یزد با طول ۱۶۰ کیلومتر یکی از مهمترین پروژههای زیرساختی استان است.
این طرح امکان توزیع متوازن آب در مناطق مختلف شهر را فراهم میکند و باعث میشود در صورت بروز مشکل در یک بخش از شبکه، سایر بخشها بتوانند آب مورد نیاز را تأمین کنند.
اجرای چنین طرحهایی نقش مهمی در افزایش پایداری شبکههای شهری دارد.
۵. چالش تأمین آب برای توسعه شهری
اجرای طرحهای نهضت ملی مسکن نیازمند زیرساختهای جدید آب و فاضلاب است.
در شرایطی که منابع آبی استان محدود است، تأمین ۶۰۰ لیتر بر ثانیه آب برای این پروژهها یک چالش جدی محسوب میشود.
این موضوع نشان میدهد توسعه شهری بدون توجه به ظرفیت منابع آب میتواند فشار بیشتری بر منابع محدود وارد کند.
۶. تأثیر تغییرات اقلیمی بر مصرف آب
افزایش مصرف آب در روزهای گرم سال نشان میدهد تغییرات اقلیمی و افزایش دما تأثیر مستقیمی بر مصرف آب دارند.
در چنین شرایطی مدیریت مصرف و فرهنگسازی برای کاهش مصرف اهمیت بیشتری پیدا میکند.
همچنین طراحی شبکههای آبرسانی باید با در نظر گرفتن اوج مصرف در دورههای گرم سال انجام شود.
۷. نقش سرمایهگذاری در توسعه زیرساختها
اجرای پروژههای بزرگ آبرسانی نیازمند سرمایهگذاریهای سنگین است.
اختصاص هزاران میلیارد تومان اعتبار برای پروژههای آب و فاضلاب استان نشان میدهد مدیریت بحران آب بدون سرمایهگذاری گسترده امکانپذیر نیست.
مشارکت بخش خصوصی نیز میتواند روند اجرای این پروژهها را تسریع کند.
۸. اهمیت مدیریت تقاضای آب
در کنار توسعه زیرساختها، مدیریت تقاضای آب یکی از مهمترین راهکارهای پایداری منابع آبی است.
فرهنگ صرفهجویی که در میان مردم یزد وجود دارد میتواند به عنوان یک سرمایه اجتماعی مهم در مدیریت بحران آب مورد استفاده قرار گیرد.
در نهایت ترکیب مدیریت مصرف، توسعه زیرساختها و استفاده از فناوریهای نوین میتواند راهکار پایدار برای تأمین آب استان باشد.
جمعبندی
استان یزد به دلیل شرایط اقلیمی خاص با چالشهای جدی در تأمین آب روبهرو است. وابستگی بالا به آب انتقالی، کاهش منابع زیرزمینی و افزایش مصرف ناشی از توسعه شهری از مهمترین عوامل فشار بر منابع آبی استان محسوب میشوند. در چنین شرایطی اجرای طرحهای زیرساختی مانند مخزنسازی، توسعه خطوط انتقال و اجرای رینگ آبرسانی میتواند نقش مهمی در افزایش پایداری شبکه توزیع آب داشته باشد.
سید محمد جواد عرفانفر
بحران آب یزد مدیریت مصرف آب شبکه آبرسانی یزد افت فشار آب طرح رینگ آب مخازن ذخیره آب آبرسانی روستایی چالش آب شرب منابع آب زیر زمینی پژوژه آب و فاضلاب
