به گزارش آوای اقتصاد
مسجدی را تصور کنید که در یک عصر گرم تابستانی، دقایقی پیش از اذان آماده پذیرایی از نمازگزاران میشود. خادم، تنها چراغهای شبستان مورد استفاده را روشن میکند. سیستم سرمایش در زمان لازم فعال میشود. پنجرهها و درهای باز، پیش از روشنشدن کولر بررسی میشوند و پس از پایان نماز، تجهیزات غیرضروری خاموش میگردند.
این تصویر، شاید ساده به نظر برسد؛ اما دقیقاً همان چیزی است که از آن با عنوان رعایت الگوی مصرف برق در مساجد یاد میشود.
الگوی مصرف، یک دستور برای تاریککردن مسجد یا کاهش کیفیت خدمات نیست. الگو یعنی هر وسیله در زمان درست، در فضای لازم و به اندازه نیاز به کار گرفته شود. مسجد باید همواره فضایی آرام، روشن، پاکیزه و در دسترس برای مردم باشد؛ اما میان روشناییِ لازم و مصرف بیدلیل، فاصلهای وجود دارد که مدیریت آن، هنر هیئتامنا و خادمان مسجد است.
قبض برق، تنها یک عدد نیست
وقتی قبض برق مسجد افزایش پیدا میکند، معمولاً نخستین نگاه به مبلغ نهایی قبض است؛ اما پشت این رقم، مجموعهای از رفتارها و عادتها پنهان شده است. ساعات روشنبودن تجهیزات، نوع لامپها، کیفیت کولرها، بازبودن درها، تعداد فضاهای فعال، برنامه مراسم و حتی شیوه نگهداری از وسایل برقی، همه در میزان مصرف نقش دارند.
در حقیقت، قبض برق مسجد فقط گزارش مصرف یک ساختمان نیست؛ گزارشی از شیوه اداره یک فضای عمومی است.
اگر چراغها بیدلیل روشن باشند، اگر کولرها بدون حضور جمعیت کار کنند، اگر دستگاههای صوتی و سرمایشی پس از پایان مراسم خاموش نشوند، قبض سنگینتر خواهد شد. اما در سوی دیگر، مسجدی که مصرف خود را روزانه کنترل میکند، نهتنها هزینهها را مدیریت خواهد کرد، بلکه میتواند منابع خود را برای امور مهمتر فرهنگی، آموزشی و کمک به نیازمندان حفظ کند.
از «روشنبودن همهجا» تا «روشنبودن بهاندازه»
یکی از عادتهای رایج در برخی اماکن عمومی، روشنکردن همه چراغها برای ایجاد حس آمادگی است. اما در مسجد، میتوان بدون کاهش کیفیت، روشنایی را هوشمندانه مدیریت کرد.
لازم نیست در زمان برگزاری نماز جماعت در یک شبستان کوچک، تمام راهروها، انبارها، اتاقهای فرعی و صحنهای بلااستفاده روشن باشند. تفکیک کلیدهای برق، استفاده از چراغهای کممصرف و تعیین مسئول مشخص برای بررسی روشنایی پس از مراسم، از سادهترین راهکارهایی است که اثر قابل توجهی بر مصرف دارد.
نورپردازی بیرونی نیز باید با نگاه تازهای دیده شود. زیبایی مسجد مهم است، اما روشنماندن طولانیمدت چراغهای تزئینی در ساعات کمتردد، ضرورتی ندارد. مسجد با معنویت، پاکیزگی و حضور مردم شناخته میشود، نه با مصرف بیوقفه برق.
کولر مسجد؛ خدمت ضروری، نه مصرف دائمی
در فصل گرما، سرمایش مهمترین بخش مصرف برق مساجد است. مسجد باید برای سالمندان، کودکان، نمازگزاران و شرکتکنندگان در مراسم، محیطی قابل تحمل و آرام فراهم کند؛ این یک ضرورت است. اما روشن بودن همزمان چند کولر در فضایی که جمعیت کمی دارد یا کارکرد کولر از ساعتها قبل از آغاز برنامه، مصرفی است که میتوان آن را اصلاح کرد.
کارشناسان صنعت برق معمولاً بر تنظیم دمای متعادل کولرهای گازی، از جمله حدود ۲۵ درجه سانتیگراد، تأکید میکنند. این دما، میتواند آسایش نسبی را فراهم کند و در عین حال از فشار اضافی بر تجهیزات و شبکه برق بکاهد.
در مورد کولرهای آبی نیز سرویس منظم، تنظیم شناور، بررسی پوشالها، استفاده از دور کند در زمان مناسب و جلوگیری از هدررفت هوای خنک از طریق درها و پنجرههای باز، نقش مهمی در کاهش مصرف دارد.
یک اصل ساده در این میان اهمیت فراوان دارد:
سرمایش باید متناسب با حضور مردم باشد، نه متناسب با ظرفیت خالی ساختمان.
برنامهریزی بر اساس ساعت نماز و مراسم
مسجد با اداره، فروشگاه یا خانه تفاوت دارد. ساعت اوج حضور در مسجد مشخص است: زمان اذان، نماز جماعت، جلسات قرآن، مراسم مناسبتی و برنامههای فرهنگی. همین ویژگی، فرصت بزرگی برای مدیریت برق ایجاد میکند.
اگر سیستم روشنایی و سرمایش بر پایه یک برنامه زمانبندیشده فعال شود، مصرف غیرضروری به شکل محسوسی کاهش مییابد. برای نمونه، میتوان تجهیزات را فقط اندکی پیش از آغاز نماز روشن کرد و پس از پایان برنامه، با یک بازدید کوتاه، از خاموشبودن وسایل غیرلازم مطمئن شد.
نصب تایمر، کلیدهای زماندار، حسگرهای حرکتی در راهروها و سرویسهای بهداشتی و حتی تعیین یک «ناظر انرژی» از میان خادمان یا اعضای جوان مسجد، میتواند مدیریت مصرف را از حالت اتفاقی خارج کند.
نوجوانان مسجد؛ سفیران خاموشکردن چراغهای اضافه
فرهنگ انرژی فقط با بخشنامه و توصیه ساخته نمیشود. این فرهنگ زمانی ماندگار میشود که به تجربه روزمره تبدیل گردد. مسجد ظرفیت بالایی برای آموزش نوجوانان و جوانان دارد؛ همان نسلی که فردا مدیریت خانه، محل کار و جامعه را برعهده خواهد داشت.
کانونهای فرهنگی، پایگاههای مردمی و حلقههای نوجوانان مسجد میتوانند برنامههایی ساده اما اثرگذار اجرا کنند؛ از جمله:
- تشکیل گروههای کوچک «یاران انرژی»؛
- بررسی خاموشی چراغهای غیرضروری پس از مراسم؛
- تهیه پوسترهای آموزشی برای وضوخانه و شبستان؛
- برگزاری مسابقه ایدههای صرفهجویی؛
- آموزش نحوه درست استفاده از کولر، پنکه و روشنایی؛
- گزارش ماهانه کاهش مصرف به نمازگزاران.
وقتی نوجوان مسجد، خاموشکردن یک چراغ اضافه را وظیفه اجتماعی خود بداند، همین رفتار را به خانه، مدرسه و محیط کار آینده خود منتقل میکند.
شفافیت؛ همراه همیشگی صرفهجویی
رعایت الگوی مصرف زمانی جدیتر میشود که مصرف برق قابل مشاهده باشد. هیئتامنا میتواند با بررسی ماهانه قبضها، مقایسه مصرف در دورههای مشابه و ثبت ساعت فعالیت تجهیزات، نقاط پرمصرف را شناسایی کند.
برای مثال، اگر مصرف یک ماه نسبت به مدت مشابه سال قبل بهطور غیرعادی افزایش یافته، باید پرسید:
- آیا تجهیزات جدیدی وارد مدار شدهاند؟
- آیا کولرها سرویس شدهاند؟
- آیا مراسم یا فعالیتهای مسجد افزایش یافته است؟
- آیا روشنایی یا سیستم صوتی بیدلیل فعال مانده است؟
- آیا بخشی از ساختمان کاربری متفاوتی پیدا کرده است؟
این پرسشها، راه مدیریت عقلانی مصرف را باز میکند. گاهی با تعمیر یک کولر فرسوده، تعویض چند لامپ قدیمی یا اصلاح ساعت روشنبودن تجهیزات، میتوان از هزینههای سنگین جلوگیری کرد.
انرژی خورشیدی؛ فرصت طلایی برای بام مساجد
بسیاری از مساجد، بهویژه در شهرهای آفتابی و کویری، دارای بامهایی هستند که میتوانند در آینده به ظرفیت تولید انرژی پاک تبدیل شوند. استفاده از پنلهای خورشیدی، در صورت فراهم بودن شرایط فنی، اقتصادی و مجوزهای لازم، میتواند بخشی از برق مورد نیاز مسجد را تأمین کند.
این اقدام فقط یک پروژه فنی نیست؛ یک پیام فرهنگی هم دارد. مسجدی که از انرژی خورشیدی بهره میگیرد، به مردم نشان میدهد که احترام به منابع طبیعی، کاهش مصرف سوختهای فسیلی و آیندهنگری، با نقش اجتماعی مسجد سازگار است.
مسجدی که به اندازه مصرف میکند، بیشتر خدمت میکند
صرفهجویی در مصرف برق، به معنی کمکردن خدمت به مردم نیست. برعکس، مدیریت درست انرژی باعث میشود هزینههای غیرضروری کاهش یابد و توان مالی مسجد برای کارهای اصلی افزایش پیدا کند.
هر چراغ اضافی که خاموش میشود، هر کولری که درست تنظیم میشود و هر وسیلهای که بهموقع سرویس میگردد، میتواند بخشی از منابع مسجد را برای برنامههای فرهنگی، کلاسهای آموزشی، کمکهای مؤمنانه و رسیدگی به نیازمندان حفظ کند.
مسجدِ الگوی مصرف، مسجدی نیست که مردم در آن احساس گرما، تاریکی یا محدودیت کنند؛ مسجدی است که با تدبیر، همان کیفیت خدمت را با اتلاف کمتر انرژی ارائه میدهد.
جمعبندی
رعایت الگوی مصرف برق در مساجد، یک انتخاب فرعی نیست؛ ضرورتی برای روزهای گرم، شبکههای پرمصرف و جامعهای است که به انرژی پایدار نیاز دارد. مسجد میتواند با مدیریت روشنایی، برنامهریزی سرمایش، سرویس تجهیزات، آموزش نمازگزاران و شفافیت در مصرف، به یکی از موثرترین پایگاههای فرهنگسازی انرژی تبدیل شود.
**چراغ مسجد باید روشن بماند؛ اما به اندازه نیاز.
چرا که روشناییِ همراه با تدبیر، هم خانه خدا را آباد میکند و هم حق مردم را پاس میدارد.**
