به گزارش آوای اقتصاد
شهرستان تفت با برخورداری از هزاران هکتار باغ و سهم قابل‌توجه در تولید محصولات باغی، به‌ویژه انار مرغوب، نیازمند رویکردی نو در مدیریت اقتصادی، توسعه گردشگری و حمایت مستقیم از تولیدکنندگان است. هفتمین جشنواره انار تفت که به‌طور کامل توسط بخش خصوصی و با حمایت‌های نهادهای دولتی و مدیریت شهری برنامه‌ریزی شده، بستر مناسبی را فراهم ساخته است تا مسئولان و دست‌اندرکاران حوزه کشاورزی، میراث فرهنگی و مدیریت شهری، ضمن عرضه‌مستقیم محصولات بدون واسطه، ابعاد مختلف چالش‌های پیش روی باغداران از جمله نوسانات برق چاه‌های کشاورزی، کمبود سردخانه، خام‌فروشی و وابستگی اقتصادی به شهر یزد را به بحث و تبادل نظر بگذارند. در این گزارش، مجموعه نشست‌ها، نظرات و راهکارهای مطرح‌شده توسط مسئولان و کارشناسان ارشد شهرستان تفت به‌تفکیک و با نگاهی تحلیلی بررسی شده است.
اول: چشم‌انداز گردشگری و ضرورت صیانت از باغ‌شهر تفت
علیرضا مرادیان (فرماندار شهرستان تفت)
فرماندار شهرستان تفت گردشگری را به عنوان اولویت نخست در سند توسعه این شهرستان برشمرد و بر صیانت از هویت «باغ‌شهر» تفت تأکید کرد. وی با اشاره به اینکه باغ‌های انار و مناظر طبیعی از سرمایه‌های حیاتی و تاریخی منطقه به شمار می‌روند، تصریح کرد که علاوه بر مسائل مربوط به کم‌آبی، اصلاح ضوابط طرح تفصیلی و شهرسازی تفت برای حفاظت از باغ‌ها امری ضروری است.
در همین راستا، با همکاری شورای اسلامی شهر و شهرداری، مشاوره لازم صورت گرفته تا ضوابط اختصاصی صیانت از باغ‌شهر تفت تدوین و نهایی شود.
مرادیان همچنین با اشاره به برگزاری هفتمین جشنواره انار تفت توسط بخش خصوصی، از اختصاص حداقل ۲۵ غرفه به‌صورت کاملاً رایگان به باغداران بومی برای عرضه مستقیم محصولات خبر داد. وی هدف از این اقدام را حذف واسطه‌ها، حمایت عملی از تولیدکنندگان و ترویج بازاریابی مستقیم دانست و تأکید کرد که دولت در کنار بخش خصوصی حامی اصلی رونق اقتصادی باغداران خواهد بود.
دوم: چالش‌های آب، انرژی و ضرورت توسعه صنایع تبدیلی
ابراهیم احمدی (رئیس شورای اسلامی شهر تفت) و کاظم مسروری‌فر (مدیر جهاد کشاورزی تفت)
رئیس شورای اسلامی شهر تفت به مشکلات عدیده باغداران به دلیل قطع نامنظم برق چاه‌های کشاورزی اشاره کرد و افزود: به دلیل شیب‌دار بودن اراضی و خرد بودن مالکیت‌ها، امکان اجرای سامانه‌های نوین آبیاری قطره‌ای در بیشتر باغات تفت میسر نیست و ناچاراً از سیستم‌های لوله‌کشی کم‌فشار استفاده می‌شود که قطع مکرر برق آسیب جدی به درختان و کاهش محصول وارد می‌کند.
ابراهیم احمدی همچنین به ویژگی انار «گل‌تفت» اشاره کرد و پیشنهاد داد برای تنظیم بازار و حمایت از فروش کشاورزان، دومین رویداد یا جشنواره عرضه انار در ایام شب یلدا یا نوروز برگزار شود.
از سوی دیگر، مدیر جهاد کشاورزی تفت با تأکید بر سلامت و ارگانیک بودن محصولات تفت و عدم استفاده از سموم سیستمیک خطرناک، به موفقیت طرح‌های مبارزه بیولوژیک با کرم گلوگاه انار از جمله روش‌های مکانیکی «تاج‌تراش» و «روغن‌پاشی ولک» اشاره کرد.
مسروری‌فر همچنین از برنامه‌ریزی برای اعطای تسهیلات مشاغل خانگی جهت تجهیز کارگاه‌های آبگیری و تلاش برای احداث کارخانه صنعتی فرآوری و پاستوریزاسیون انار با حمایت فرمانداری خبر داد تا از ضایعات محصول جلوگیری شود.
سوم: نقش میراث فرهنگی در هویت‌بخشی و توسعه گردشگری رویدادها
مهرداد ذوالفقاری (رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی تفت)
رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی شهرستان تفت بر وظیفه ذاتی این نهاد در معرفی، تبلیغ و ترویج صنایع‌دستی و جاذبه‌های گردشگری تأکید کرد. وی اعلام کرد که در نمایشگاه جشنواره انار، تعدادی غرفه به‌طور ویژه به هنرمندان و فعالان صنایع‌دستی بومی اختصاص یافته است تا ظرفیت‌های هنری و فرهنگی تفت به گردشگران و مسافران معرفی شود.
ذوالفقاری همچنین با اشاره به دستور فرماندار محترم، از پیگیری جدی برای ثبت ملی «جشنواره انار تفت» در فهرست رویدادهای گردشگری کشور خبر داد. وی افزود که با هماهنگی و همکاری شهرداری تفت، پرونده ثبت رسمی این رویداد تا پایان سال جاری تکمیل خواهد شد تا جایگاه تفت به عنوان قطب گردشگری کشاورزی بیش از پیش تثبیت گردد.
چهارم: نظارت تعاونی باغداران و حمایت از زنجیره توزیع مستقیم
مهدی چوپان رئیس اداره تعاون و روستایی شهرستان تفت
رئیس اداره تعاون و روستایی شهرستان تفت ؛ ضمن تشریح فرآیند عرضه محصولات در جشنواره، تأکید کرد که سعی بر این شده تا غرفه‌های فعال انار به اعضای رسمی شرکت تعاونی باغداران تعلق گیرد .
وی با تأیید سخنان فرماندار تفت، خاطرنشان ساخت که این غرفه‌ها با هدف حمایت واقعی از قشر زحمتکش باغدار، به‌صورت رایگان در اختیار آن‌ها قرار گرفته است.
چوپان همچنین تصریح کرد که تمامی انارهای عرضه‌شده در این غرفه‌ها تحت نظارت دقیق شرکت تعاونی باغداران قرار دارد تا ضمن تضمین کیفیت، سلامت و اصالت محصول برای مصرف‌کنندگان، سود حاصل از فروش مستقیماً به دست تولیدکنندگان بومی برسد و از فعالیت واسطه‌های سودجو جلوگیری شود.
پنجم: انتقاد از جانمایی موجود و ضرورت توسعه زیرساخت‌های سردخانه‌ای
ارزیابی کارشناسی و مدیریت اجرایی نشست
در بخش دیگری از نشست و بررسی‌های اجرایی، انتقاداتی نسبت به جانمایی فعلی غرفه‌ها مطرح شد؛ به‌طوری‌که این چیدمان برای پوشش حداکثری و عرضه مناسب محصولات و فرآورده‌های جانبی انار بهینه تشخیص داده نشد. بر این اساس، تأکید گردید که در دوره‌های آتی یا با اصلاح فوری نقشه‌ها، فضایی وسیع‌تر و مناسب‌تر برای نمایشگاه و عرضه مستقیم تدارک دیده شود.
همچنین موضوع احداث و تکمیل سردخانه شهرستان به عنوان یکی از نیازهای زیرساختی کلیدی مطرح گردید. اگرچه سردخانه فعلی پاسخگوی حجم کامل محصول تولیدی شهرستان نیست، اما مسئولان بر حمایت و پیگیری مستمر برای تکمیل این زیرساخت جهت ذخیره‌سازی، تنظیم بازار و فرآوری حداقلی انار در طول سال تأکید کردند. تداوم برگزاری جشنواره‌ها در مقاطع مختلف سال مانند شب یلدا و نوروز نیز به عنوان راهکاری مکمل برای حل مشکل فروش فصلی باغداران مورد توافق قرار گرفت.
ششم: واکاوی ریشه‌های وابستگی اقتصادی و فرهنگی به مرکز استان
تحلیل‌گر و کارشناس ارشد مسائل توسعه شهری و محلی
یکی از عمیق‌ترین مباحث مطرح‌شده در این نشست، آسیب‌شناسی ساختاری اقتصاد تفت در مجاورت شهر یزد بود. به اذعان کارشناسان و مدیران باسابقه منطقه، نزدیکی به مرکز استان طی دهه‌های متمادی به جای آنکه به عنوان یک فرصت توسعه‌ای بهره‌برداری شود، به دلیل ضعف در مدیریت و برنامه‌ریزی، به یک تهدید مبدل شده است. حتی بخش قابل‌توجهی از خریدهای خرد و مایحتاج روزمره شهروندان تفتی در یزد انجام می‌شود که این امر موجب خروج نقدینگی از چرخه اقتصاد محلی می‌گردد.
این پدیده ساختاری نشان‌دهنده شکل‌گیری یک عادت مصرفی و رویکردی است که در آن، حتی اصناف و کسبه تفت نیز ترجیح می‌دهند مراودات و خریدهای عمده خود را از یزد تأمین کنند، به جای آنکه زنجیره‌ای از اقتصاد درون‌زا و همکارانه در داخل شهرستان ایجاد نمایند. این واکاوی اثبات می‌کند که چالش‌های اقتصادی تفت صرفاً عمرانی نیست، بلکه ریشه در یک انفعال فرهنگی و فقدان خودباوری اقتصادی دارد که نیازمند مداخله جدی نهادهای عمومی و رسانه‌هاست.
هفتم: ضرورت فرهنگ‌سازی برای تقویت اقتصاد درون‌زا و اصناف محلی
بررسی راهکارهای توسعه محلی و پویایی اصناف تفت
برای غلبه بر رکود حاکم بر بازار و واحدهای تجاری اجاره‌ای تفت که سال‌هاست از عدم تناسب درآمد و هزینه‌ها گلایه‌مندند، ایجاد یک نهضت فرهنگ‌سازی عمومی امری حیاتی است. اصناف و کسبه محلی نیازمند یادگیری الگوهای نوین هم‌پوشانی تجاری هستند؛ الگوهایی که در سایر بازارها برای حفظ پویایی روانی و اقتصادی در دوران رکود اجرا می‌شود و اصناف کالاها را در میان خود به گردش درمی‌آورند تا چرخه کسب‌وکار متوقف نشود.
فرهنگ‌سازی میان شهروندان تفتی برای خرید از مغازه‌ها و تولیدکنندگان محلی — از اقلام ساده مانند سبزیجات تا سایر مایحتاج زندگی — نخستین گام در جهت احیای اقتصاد شهر است. اگر شهروندان به این باور برسند که هر خرید کوچک در داخل تفت گامی است برای آبادی شهر و جلوگیری از مهاجرت سرمایه، پایه‌های توسعه پایدار مستحکم‌تر خواهد شد. مدیران شهری و مسئولان نیز باید پیش‌قدم شوند و نگاه «وابسته به مرکز» را به نگاه «اتکا به ظرفیت‌های درون‌زا» تغییر دهند.
هشتم: سرمایه‌گذاری، جذب سرمایه و چشم‌انداز آینده توسعه تفت
جمع‌بندی راهبردهای کلان توسعه شهرستان
چالش جذب سرمایه‌گذار یزدی در شهرستان تفت ریشه در همین رویکرد وابستگی و عدم خودباوری دارد؛ سرمایه‌گذار استانی زمانی ترغیب به حضور در تفت می‌شود که خودِ اهالی و مسئولان محلی به پتانسیل‌های شهر خود ایمان داشته باشند و فضایی امن، پویا و سودآور فراهم کنند. استفاده از کلام عامیانه اما پرمعنای شهروندان که هنوز با وجود ارتقای ساختار اداری، از اصطلاح «رفتن به شهر» (منظور مرکز استان) استفاده می‌کنند، نمادی از این خودباوری ازدست‌رفته است که باید اصلاح شود.
آغاز مسیر توسعه تفت از همین نقطه تصمیم‌گیری و اراده جمعی میسر است. تلفیق رویدادهای فرهنگی و اقتصادی نظیر جشنواره انار، حمایت از صنایع تبدیلی، ایجاد سردخانه، اصلاح ضوابط باغ‌شهر، و در نهایت ایجاد همگرایی میان مردم، اصناف و مسئولان، نقشه‌راه روشنی را ترسیم می‌کند که می‌تواند تفت را از یک اقتصاد وابسته، به قطبی پویا، خوداتکا و جذاب برای سرمایه‌گذاری تبدیل کند.
جمع‌بندی
برگزاری هفتمین جشنواره انار تفت فراتر از یک رویداد صرفاً نمایشی یا فرهنگی، بهانه‌ای شد تا زوایای پنهان و ساختاری چالش‌های اقتصادی، کشاورزی و مدیریتی این شهرستان واکاوی شود. از مسائل مربوط به قطع برق چاه‌های کشاورزی، لزوم توسعه سردخانه و صنایع تبدیلی، و ضرورت ثبت ملی جشنواره گرفته تا آسیب‌شناسی عمیق وابستگی اقتصادی و فرهنگی به شهر یزد، همگی نشان‌دهنده ضرورت یک تحول همه‌جانبه است. همراهی بخش خصوصی، حمایت دولت در واگذاری رایگان غرفه‌ها به باغداران، اهتمام میراث فرهنگی به معرفی هویت بومی و ثبت ملی رویداد، و در نهایت تلاش برای تغییر فرهنگ مصرفی شهروندان به سمت حمایت از اصناف محلی، زنجیره‌ای به‌هم‌پیوسته از راهکارهاست که می‌تواند آینده‌ای روشن‌تر برای باغ‌شهر تفت رقم بزند.
