به گزارش آوای اقتصاد
به گزارش ایسنا شاهین آخوندزاده، معاون تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت، در نشست هم‌اندیشی راهبردی با پیشکسوتان پژوهش‌های علوم پزشکی کشور، با اشاره به شرایط دشوار کشور در دو سال گذشته، اظهار کرد: در این مدت با شرایط سختی از نظر اقتصادی، نظامی، سیاسی و بین‌المللی مواجه بوده‌ایم و طبیعتا وضعیت علم، فناوری و پژوهش کشور نیز به دلایل مختلف در شرایط مطلوبی قرار ندارد.
وی افزود: همکاران حاضر در این جمع به‌خوبی با مسائل و مشکلات حوزه پژوهش آشنا هستند و بسیاری از آنان در سال‌های گذشته در سطوح مختلف، مسئولیت‌های مدیریتی و اجرایی پژوهش کشور را برعهده داشته‌اند. به همین دلیل، تصمیم گرفتیم در معاونت تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت دو جلسه با حضور صاحب‌نظران و پیشکسوتان پژوهش برگزار کنیم که نشست امروز نخستین جلسه از این مجموعه است. می‌خواهیم از راهنمایی‌های شما استفاده کنیم تا مشخص شود در وضعیت فعلی چه اقداماتی باید انجام دهیم و چه موضوعاتی باید در اولویت قرار گیرند تا بتوانیم شرایط پژوهش کشور را نسبت به وضعیت فعلی بهبود ببخشیم.
آخوندزاده با اشاره به نامشخص بودن تحولات پیش‌رو در عرصه بین‌المللی، اظهار کرد: با وجود برخی تحولات و دستاوردهای بین‌المللی اخیر، هنوز مشخص نیست که در یکی دو سال آینده با چه حوادث و شرایطی مواجه خواهیم شد؛ بنابراین باید تلاش کنیم با تعیین اهداف جدید و بهره‌گیری از روش‌های تازه، وضعیت پژوهش کشور را ارتقا دهیم.
معاون تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت با اشاره به نحوه انتخاب مدعوین این نشست گفت: بر اساس اطلاعات سامانه علم‌سنجی، ۷۰ نفر از محققان برجسته کشور را برای حضور در این جلسه دعوت کردیم. البته در مواردی که چند نفر از نظر دیدگاه و رویکرد پژوهشی به یکدیگر نزدیک بودند، از میان آنان یک نفر انتخاب شد؛ بنابراین همه افراد دعوت‌شده لزوماً رتبه نخست را نداشتند و انتخاب‌ها با توجه به مجموعه‌ای از ملاحظات انجام شد. از میان افراد دعوت شده، ۲۰ نفر برای ارائه دیدگاه‌ها و نظرات خود در نشست امروز اعلام آمادگی کردند.
وی با بیان اینکه پس از ارائه دیدگاه‌های این گروه، پنلی برای طرح نظرات سایر حاضران در نظر گرفته شده است، خاطرنشان کرد: در این بخش نیز دوستان می‌توانند دیدگاه‌ها و پیشنهادهای خود را مطرح کنند. ما در این جلسه بیشتر شنونده هستیم و آمده‌ایم تا از تجربه‌ها و نظرات پیشکسوتان و صاحب‌نظران حوزه پژوهش استفاده کنیم.
آخوندزاده با اشاره به ضرورت حفظ و تقویت نظام علمی در شرایط جنگی گفت: در چنین شرایطی، با توجه به ظرفیت‌های نظام علمی و شدت جنگ، چهار سناریو شامل شکوفایی، شکوفایی و نوآوری، فروپاشی نظام علمی و رکود علمی قابل تصور است. در حوزه نوآوری اتفاق مثبتی رخ داده و در سال ۲۰۲۵، بروندادهای پژوهشی ایران نسبت به سال قبل ۱.۶ درصد رشد داشته است؛ هرچند این میزان در مقایسه با برخی کشورهای منطقه رقم بالایی نیست. برای مثال، رشد بروندادهای پژوهشی ترکیه ۲۰ درصد و عربستان ۱۲.۸ درصد بوده است.
معاون تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت با بیان اینکه سه محور اثرگذاری، تاب‌آوری و حفظ زیرساخت‌ها در برنامه‌ریزی کوتاه‌مدت و بلندمدت این معاونت دنبال می‌شود، تأکید کرد: مهمترین هدف ما در این شرایط، حفظ نیروی انسانی فعال در نظام پژوهشی کشور است.
آخوندزاده با اشاره به ضرورت بازآرایی ساختار پژوهشی کشور گفت: در برنامه‌های پنجم و ششم توسعه، بر توسعه کمی زیرساخت‌های پژوهشی تأکید شده بود و در همین راستا ۸۴۹ مرکز تحقیقاتی در کشور ایجاد شد. در سند برنامه پیشرفت نیز وزارت بهداشت مکلف به داشتن ۷۰۰ مرکز تحقیقاتی شده بود؛ اما اکنون این موضوع مطرح است که تعداد مراکز زیاد است و باید کاهش پیدا کند. ضمن اینکه از نظر قانونی مجاز به افزایش تعداد این مراکز نیستیم.
معاون وزیر بهداشت با بیان اینکه رویکرد ما این است که به جای توسعه کمی، مراکز موجود را متناسب با نیازهای امروز و آینده کشور بازآرایی کنیم، اضافه کرد: برای مثال، حوزه‌هایی مانند کوانتوم و هوش مصنوعی از زمینه‌های جدیدی هستند که باید در ساختار پژوهشی کشور مورد توجه قرار بگیرند.
معاون تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت با تأکید بر اینکه در بخش دولتی مرکز تحقیقاتی جدیدی ایجاد نخواهد شد، گفت: قرار است کارکرد مراکز موجود تغییر کند و مراکزی که فعالیت مناسبی ندارند، متناسب با نیازهای جدید بازآرایی شوند. این اقدام می‌تواند برونداد پژوهشی کشور را تغییر دهد. به‌ویژه در حوزه پژوهشگاه‌ها با کمبودهایی مواجه هستیم. این روند از سال گذشته آغاز شده است. در بخش خصوصی امکان ایجاد مراکز تحقیقاتی جدید وجود دارد و سال گذشته ۱۲ مرکز تحقیقاتی خصوصی به تصویب رسید.
ارزیابی کیفی طرح‌های پژوهشی
این مقام مسوول با اشاره به افزایش توجه به اثربخشی تحقیقات اظهار کرد: امسال ۱۴۶۰ طرح تحقیقاتی اثر گذار داشتیم که در مقایسه با سال‌های گذشته وضعیت بسیار بهتری دارد. ارزیابی کیفی این تحقیقات با مشارکت ۲۳ دانشگاه، ۶۰ مرکز و ۲۰۰ داور برجسته انجام شده است.
معاون تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت، توسعه مراکز تحقیقات بالینی در بیمارستان‌ها را یکی از ظرفیت‌های مهم نظام پژوهشی کشور دانست و گفت: این مراکز می‌توانند در بیمارستان‌های آموزشی نقش مؤثری در توسعه تحقیقات بالینی ایفا کنند. در حال حاضر در بیمارستان نمازی شیراز، بیمارستان بقیه‌الله و بیمارستان سینا مراکز تحقیقات بالینی خوبی داریم که باید تقویت شوند.
آخوندزاده آزمایشگاه‌های جامع، مطالعات بزرگ جمعیتی، بانک‌های نمونه زیستی و برنامه‌های ثبت بیماری‌ها زیرساخت‌های پژوهشی کشور عنوان کرد و گفت: آزمایشگاه‌های جامع همچنان وضعیت مناسبی دارند، اما تجهیزات آنها فرسوده شده و برخی دستگاه‌ها به دلیل تغییر نسل فناوری، دیگر قابل استفاده نیستند.
آخوندزاده به وضعیت مطالعات جمعیتی و کوهورت‌ها اشاره و خاطر نشان کرد: این مطالعات از زیر ساخت‌های بزرگ پژوهشی کشور محسوب می‌شوند، اما در مقطعی نسبت به آنها غفلت شد و برخی در معرض نابودی قرار گرفتند یا از بین رفتند. ردیف بودجه این بخش نیز حذف شده بود، اما سال گذشته توانستیم کمک قابل توجهی به این حوزه اختصاص دهیم. البته اجرای این مطالعات دشواری‌های خاص خود را دارد و باید حمایت بیشتری از آنها صورت بگیرد.
معاون تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت با اشاره به اعتبارات اختصاص‌یافته به زیرساخت‌های پژوهشی در سال گذشته گفت: سال گذشته، به‌جز بانک‌های نمونه زیستی، برای سه حوزه دیگر ۷۱ میلیارد تومان از محل اعتبارات معاونت تحقیقات و فناوری، ۴۳۲ میلیارد تومان از محل اعتبارات ماده ۵۶ وزارت بهداشت و ۳۲ میلیارد تومان از محل طرح‌های نیماد اختصاص یافت که در مجموع نزدیک به نیم‌همت برای حمایت از زیرساخت‌های پژوهشی کشور بود. در سال جاری نیز در حال توزیع یک‌همت اعتبار برای این حوزه هستیم که می‌تواند کمک قابل توجهی به تقویت زیرساخت‌های پژوهشی کشور کند.
