به گزارش آوای اقتصاد
به نقل از خبرنگار اجتماعی ایرنا ، در محله حسن آباد تهران که قدم بزنی با تاریخ تهران قدیم بیشتر و بیشتر آشنا می شوی زیرا در این محله ساختمان های قدیمی مشهوری از موزه های تاریخی تا ساختمان قدیمی آتش نشانی تهران دیده می شود، یکی از این بناهای تاریخی در محل ساختمان ثبت احوال، موزه ثبت احوال و به عبارتی تاریخ سجلی ایران است.
ساختمان گنجینه اسناد هویتی مفاخر کشور ( موزه ثبت احوال ) همزمان با انقراض سلسله قاجار و شروع حکومت پهلوی اول در محله حسن آباد تهران در دو طبقه و به مساحت ۷۸۰ مترمربع ساخته شد.
آنگونه که در سند رسمی ملک به ثبت رسیده، گنجینه اسناد هویتی مفاخر کشور، یک باب عمارت مشتمل بر اندرونی، بیرونی و باغی به شماره سه هزار و یکصد و شصت و دو واقع در تهران ناحیه ۳ حسن آباد خیابان سپه روبروی فروشگاه اتکا، انتقالی از صمت الملوک خانم و قمر خانم مبشر و عزت خانم مبشر و احمد میرزا دولتشاهی و محمد علی میرزا دولتشاهی قیم عباس میرزا صغیر بوده که در سال ۱۳۱۳ هجری شمسی به نام اداره احصاییه و سجل احوال ثبت شده است. این ساختمان دارای دو ایوان سراسری بوده که در دو ضلع شرقی و غربی ساختمان امتداد یافته و ستون های آن یادآور معماری قبل از اسلام و تلفیق آن با طرح های معماری نوین است.
آنچه در این بنا بیش از همه چشم نوازی می کند نوع پوشش فوقانی بام ساختمان، شیروانی و سقف زیرزمین است که از جنس آجر بوده و در شکل ها و فرم های مختلف جنبه تزیینی به بنا بخشیده است.
گچ بری های به کار رفته در بخش های داخلی و خارجی، کاشی کاری طبقه زیرین و سنگ های حکاکی بکار رفته در قسمت بیرونی ساختمان، از دیگر جنبه های هنری و تزیینی موزه ثبت احوال به شمار می آید.
نخستین سند سجلی متعلق به خانم فاطمه ایرانی که در سال ۱۲۹۷ در محله سنگلج تهران به دنیا آمده است نیز در این موزه نگهداری می شود، در این گنجینه، اسناد هویتی شخصیت هایی چون امام خمینی (ره)، مقام معظم رهبری، آیتالله بروجردی، آیتالله مرعشی نجفی، آیتالله محمدرضا گلپایگانی، پروفسورحسابی، غلامرضا تختی، دکتر علی شریعتی، دکتر سید جعفر شهیدی، سهراب سپهری، پروین اعتصامی و سایر چهره های فرهنگی، هنری، علمی و سیاسی کشور نگهداری میشود.
در بازدیدی که تعدادی از خبرنگاران رسانه های مختلف از موزه ثبت احوال ایران داشتند، گلناز گلصباحی نایبرئیس مجمع جهانی کمیته موزهها (ایکوم)، درباره شکلگیری این موزه گفت: موزه ثبت احوال با رویکرد موزهدارانه و با توجه به اهمیت میراث فرهنگی و تاریخ مؤسسات اداری در ایران شکل گرفته است، فعالیت این موزه از دهه ۸۰ آغاز شد و با تلاش مدیران وقت و کارشناسان سازمان توسعه یافت.
موزهای برای روایت تاریخ ثبت هویت در ایران
وی افزود: تمرکز اصلی موزه بر تاریخچه شکلگیری سازمان ثبت احوال، روند ثبت اطلاعات هویتی ایرانیان و چگونگی تهیه، صدور و نگهداری اسناد هویتی است، تلاش شده است تاریخ فعالیت سازمان از طریق اسناد و آثار مرتبط برای بازدیدکنندگان روایت شود.
گلصباحی ادامه داد: یکی از بخشهای مهم موزه به معرفی مشاهیر و چهرههای شاخص ایران اختصاص دارد. در این بخش، اسنادی از شخصیتهای تاریخی، شهدا، هنرمندان، نویسندگان و دیگر چهرههای فرهنگی و اجتماعی به نمایش درآمده است. همچنین نمونههایی از اسناد مربوط به خاندانهای صاحبنام ایرانی و خاندان پهلوی نیز در مجموعه وجود دارد.
به گفته وی، عقدنامه امیرکبیر از جمله اسناد شاخصی است که در این موزه نگهداری میشود و در کنار شناسنامهها و مدارک هویتی مشاهیر، بخشی از گنجینه تاریخی آن را تشکیل میدهد.
ساختمان تاریخی موزه در محدوده حسنآباد
نایبرئیس مجمع جهانی کمیته موزهها درباره اهمیت ساختمان موزه نیز گفت: این بنا علاوه بر کارکرد موزهای، از نظر تاریخی و معماری نیز ارزشمند است و در محدوده تاریخی حسنآباد تهران قرار دارد.
وی توضیح داد: منطقه حسنآباد در دوره پیش از توسعه ناصری، در حاشیه محدوده شهری تهران قرار داشت و در دوره ناصرالدینشاه توسعه پیدا کرد. ساختمان فعلی نیز در سال ۱۳۱۳ به سازمان ثبت احوال منتقل شد و از بناهای تاریخی ارزشمند این محدوده به شمار میرود.
گلصباحی افزود: معماری این بنا به مارکوف، از معماران شناخته شده آن دوره، نسبت داده میشود و همین موضوع بر اهمیت تاریخی و هنری ساختمان افزوده است.
شناسایی ۱۶۰ اثر و سند در موزه
وی درباره تعداد آثار موجود در موزه اظهار کرد: بر اساس فهرستبرداری اخیر، حدود ۱۶۰ اثر و سند در بخشهای مختلف شناسایی و برای نمایش آماده شده است. این آثار تنها به شناسنامه محدود نمیشوند و نمونههایی از اسناد هویتی دورههای مختلف و مدارک مرتبط با شخصیتهای برجسته تاریخی و فرهنگی را دربرمیگیرند.
نایبرئیس مجمع جهانی کمیته موزهها درباره اینکه آیا اسناد هویتی قدیمی بیشتر به افراد و خانوادههای طبقات بالای جامعه اختصاص داشته است، گفت: نمیتوان اسناد هویتی و مکتوبات تاریخی را تنها متعلق به طبقات بالای جامعه دانست، در مجموعههای موزهای، نمونههایی از اسناد مربوط به گروههای مختلف اجتماعی وجود دارد و حتی از طبقات متوسط و فرودست نیز اسناد و مکتوباتی باقی مانده است.
وی افزود: برخی از این اسناد با سادهترین امکانات تهیه شدهاند، اما در عین حال جلوههای هنرمندانه و ارزشهای تاریخی قابل توجهی دارند.
گنجینهای متعلق به همه ایرانیان
گلصباحی با اشاره به گستره اسناد سازمان ثبت احوال تصریح کرد: سازمان ثبت احوال به عنوان مرجع ثبت هویت افراد، سوابق هویتی همه شهروندان را در اختیار دارد و شناسنامهها نیز بر اساس اطلاعات ثبتشده در این سوابق صادر میشوند.
وی ادامه داد: بنابراین گنجینه اسناد ثبت احوال تنها به افراد مشهور اختصاص ندارد، بلکه سوابق هویتی همه افراد در این مجموعه بزرگ وجود دارد. در موزه، بهصورت موردی، اسناد مربوط به شهدا، مفاخر و شخصیتهای شناخته شده از میان این گنجینه انتخاب و برای معرفی به بازدیدکنندگان ارائه شده است.
آمادهسازی بخش پایینی موزه برای توسعه نمایشگاه
این کارشناس حوزه موزهداری از برنامه توسعه فضای موزه خبر داد و گفت: بخش پایینی ساختمان به دلیل وجود برخی مشکلات سازهای و نیاز به ساماندهی، در حال آمادهسازی و تجهیز است.
گلصباحی افزود: این اقدامات با همکاری کارشناسان و متخصصان معماری و میراث فرهنگی انجام میشود و پس از تجهیز این بخش، امکان نمایش اسناد و آثار بیشتری از مفاخر و شخصیتهای تاریخی و فرهنگی کشور فراهم خواهد شد.
موزه ثبت احوال تهران، در کنار معرفی تاریخچه این سازمان، بخشی از تاریخ اجتماعی و فرهنگی ایران را نیز از مسیر اسناد هویتی روایت میکند؛ اسنادی که فراتر از یک مدرک اداری، اطلاعاتی درباره زندگی، پیشینه و هویت افراد و تحولات اجتماعی دورههای مختلف در خود جای دادهاند.
