به گزارش آوای اقتصاد
به نقل از ایسنا، مصرف انرژی در ایران طی سالهای اخیر به یکی از مهمترین چالشهای اقتصادی، اجتماعی و زیستمحیطی تبدیل شده است. در حالی که کشور از بزرگترین تولیدکنندگان نفت و گاز جهان به شمار میرود، آمارها از مصرف بالای انرژی، اتلاف گسترده منابع و افزایش نگرانی مردم نسبت به کمبود انرژی و قطعی برق حکایت دارد؛ بهگونهای که براساس تازهترین یافتههای مرکز افکارسنجی دانشجویان ایران (ایسپا)، بیش از دو سوم مردم از کمبود انرژی و جیرهبندی آن نگران هستند و آسیب به وسایل برقی مهمترین دغدغه آنها هنگام قطع برق محسوب میشود.
مصرف انرژی در دهههای اخیر به یکی از مهمترین چالشهای جهان تبدیل شده است. رشد جمعیت، توسعه شهرنشینی، گسترش فعالیتهای صنعتی و پیشرفت فناوری، تقاضا برای انرژی را به شکل قابل توجهی افزایش داده و مدیریت مصرف را به یکی از اولویتهای دولتها تبدیل کرده است.
بر اساس گزارش آژانس بینالمللی انرژی (IEA، ۲۰۲۳)، مصرف انرژی جهان در دهه گذشته به طور متوسط سالانه ۲/۱ درصد افزایش یافته است. همزمان، گزارشهای بینالمللی نشان میدهد ایران از نظر میزان مصرف انرژی در جایگاه هفتم جهان قرار دارد؛ موضوعی که با وجود برخورداری کشور از منابع گسترده نفت و گاز، ضرورت اصلاح الگوی مصرف را بیش از گذشته نمایان میکند.
افزایش مصرف انرژی علاوه بر فشار بر منابع طبیعی، تبعات اقتصادی و زیستمحیطی گستردهای نیز به همراه دارد. افزایش هزینههای تأمین انرژی، تشدید آلودگی هوا و پیامدهای ناشی از تغییرات اقلیمی از جمله چالشهایی است که سیاستگذاران را با ضرورت اجرای برنامههای مدیریت مصرف و افزایش بهرهوری انرژی روبهرو کرده است.
طبق گزارش آژانس بینالمللی انرژی در سال ۲۰۲۳، ایران به دلیل مصرف بالای انرژی در بخشهای خانگی، صنعتی و حملونقل، در شمار کشورهایی قرار دارد که با بیشترین میزان اتلاف انرژی مواجه هستند. از این رو، شناخت نگرش مردم نسبت به مصرف انرژی و تدوین راهکارهای فرهنگی و آموزشی برای اصلاح رفتارهای مصرفی، از اهمیت ویژهای برخوردار است.
پژوهشهای مختلف نیز نشان میدهد نگرش افراد نسبت به مصرف انرژی در سه بعد شناختی، احساسی و رفتاری قابل بررسی است و تغییر نگرش، پیشزمینه تغییر رفتار محسوب میشود. با این حال، همچنان شناخت دقیقی از نگرش عمومی جامعه نسبت به مصرف انرژی در ایران وجود ندارد.
اقتصاد؛ مهمترین دغدغه مردم
یافتههای مرکز افکارسنجی دانشجویان ایران (ایسپا) نشان میدهد مشکلات اقتصادی همچنان مهمترین نگرانی مردم است. در این میان، ۶.۴ درصد از افراد مورد بررسی دغدغههایی از جنس مسائل محیطزیستی داشتهاند و ۳.۲ درصد نیز کمبود انرژی و افزایش قیمت آن را به عنوان مهمترین نگرانی خود عنوان کردهاند.
نتایج این پایش همچنین نشان میدهد کمبود انرژی و جیرهبندی آن، ۶۶.۱ درصد مردم را به میزان زیاد یا خیلی زیاد نگران کرده است. در مقابل، ۱۱.۵ درصد اعلام کردهاند که هیچ نگرانی از این موضوع ندارند و ۱۷.۵ درصد نیز میزان نگرانی خود را کم عنوان کردهاند. همچنین ۴.۳ درصد گفتهاند تا حدی نگران کمبود انرژی و جیرهبندی هستند.
بررسیهای تحلیلی حاکی از آن است که میزان نگرانی درباره کمبود انرژی میان زنان و مردان و همچنین گروههای مختلف تحصیلی تفاوت دارد. زنان بیش از مردان نسبت به این موضوع ابراز نگرانی کردهاند. همچنین افراد دارای تحصیلات کمتر از دیپلم نسبت به سایر گروههای تحصیلی نگرانی کمتری از کمبود انرژی و جیرهبندی دارند. در مقابل، میان گروههای مختلف سنی و نیز ساکنان مناطق شهری و روستایی تفاوت آماری معناداری در این زمینه مشاهده نشده است.
نگرانی مردم هنگام قطع برق چیست؟
طبق نتایج این پایش، ۳۶.۴ درصد مردم مهمترین نگرانی خود هنگام قطع برق را آسیب دیدن وسایل برقی منزل عنوان کردهاند. همچنین ۲۹.۳ درصد گفتهاند قطعی برق موجب اختلال در انجام کارهایشان میشود و ۱۵.۲ درصد نیز گرمای هوا در زمان خاموشی را مهمترین دغدغه خود دانستهاند. از سوی دیگر، ۸/۸ درصد اعلام کردهاند قطع شدن آب همزمان با خاموشی برق، بیشترین نگرانی را برای آنها ایجاد میکند.
یافتههای این نظرسنجی همچنین نشان میدهد ۸۲ درصد افراد، وضعیت اقتصادی خانواده خود را نسبت به سال گذشته بدتر ارزیابی کردهاند. در مقابل، ۱۳.۷ درصد معتقدند شرایط اقتصادی آنها تغییری نکرده و ۳.۵ درصد نیز گفتهاند وضعیت اقتصادی خانوادهشان بهتر شده است.
آگاهی مردم از ساعات اوج مصرف برق
در این نظرسنجی از مردم درباره زمان مناسب استفاده از لوازم برقی پرمصرف در فصل تابستان نیز سؤال شده است. با توجه به اینکه اوج مصرف برق در تابستان در دو بازه زمانی ۱۲ تا ۱۸ و ۱۹ تا ۲۳ است، پاسخها نشان میدهد ۵۷.۲ درصد افراد از ساعات اوج مصرف اطلاع داشته و گزینه صحیح، یعنی بازه زمانی ۸ تا ۱۲ را برای استفاده از لوازم برقی پرمصرف انتخاب کردهاند
نتایج تحلیلی نشان میدهد میزان آگاهی زنان از ساعات اوج مصرف برق و مدیریت استفاده از لوازم برقی پرمصرف با ۶۰.۸ درصد، اندکی بیشتر از مردان با ۵۳.۷ درصد است. همچنین در میان گروههای مختلف اقتصادی، کمترین میزان آگاهی مربوط به افراد طبقات اقتصادی بالا (درآمد کافی همراه با پسانداز) بوده که ۵۱.۱ درصد آنها پاسخ صحیح دادهاند. در مقابل، در میان افراد طبقه متوسط (درآمد کافی بدون پسانداز)، ۶۴.۶ درصد از ساعات اوج مصرف برق اطلاع داشتهاند.
بر اساس این گزارش، آگاهی از ساعات اوج مصرف برق در میان گروههای مختلف سنی، تحصیلی و همچنین ساکنان مناطق شهری و روستایی تفاوت آماری معناداری نداشته است.
