پایان متفاوت یک پرونده قتل / ۲ شرط برای بخشش قاتل مرد نویسنده

به گزارش آوای اقتصاد، به نقل از رکنا، اواخر خرداد سال ۱۴۰۰ وکیل میانسالی به کلانتری در یکی از شهرهای مرکزی کشور رفت و خبر از ناپدید شدن موکلش داد. او گفت: موکلم نویسنده و نمایشنامه نویس است و از زمانی که همسرش فوت کرده و بچه هایش برای ادامه تحصیل به خارج از کشور رفته اند، به تنهایی زندگی می کند. چند روزی است که خبری از او ندارم. با خودم گفتم شاید برای دیدن فرزندانش به خارج از کشور رفته است تا اینکه روز گذشته بچه هایش با من تماس گرفتند و اعلام کردند چند روزی است از پدرشان بی خبر بوده و نگران او هستند.

رد پای مرد خدمتکار

با شکایت وکیل پایه یک دادگستری، تحقیقات برای یافتن مرد نویسنده آغاز شد و کارآگاهان با مجوز قضایی وارد خانه خسرو شدند. گرچه خانه مرتب بود اما نبود تابلوفرش های روی دیوار و چند تخته فرش داخل خانه، نشان می داد از خانه سرقت شده است. در ادامه تحقیقات، تیم جنایی پی برد دلار و طلاهای مرد نویسنده نیز به سرقت رفته است. بدین ترتیب فرضیه قتل او روی میز تحقیق قرار گرفت.

در ادامه مشخص شد تنها کسی که به خانه مرد میانسال رفت و آمد داشته، مرد خدمتکاری به نام هومن بوده که از زمان ناپدید شدن خسرو، او نیز به محل کارش نرفته است. از آنجایی که احتمال می رفت مرد خدمتکار در ماجرای ناپدید شدن نقش داشته باشد، دستور بازداشت او صادر شد. زمانی که کارآگاهان پلیس به سراغ هومن رفتند، مشخص شد او خانه اش را تغییر داده و شبانه از آن محل نقل مکان کرده است. فرار هومن، احتمال دست داشتن او در جنایت را پررنگ کرد و در نهایت کارآگاهان موفق شدند مرد جوان را بازداشت کنند.

بیماری همسر / انگیزه قتل

هومن در نهایت لب به اعتراف گشود و گفت: همسرم مریض بود و به خاطر تأمین هزینه درمانش دست به هر کاری زدم. در مدتی که در خانه خسرو کار می کردم، متوجه شدم وضع مالی خوبی دارد و گاهی هم داستانی می نویسد و در صفحه اینستاگرامی یا در وبلاگش منتشر می کند و گاهی هم نمایشنامه برای بازیگران تئاتر می نویسد. چند باری به خسرو از مشکلاتم گفتم و او هم تا حدودی کمک کرد اما این کمک ها برای من که باید هزینه های سنگینی پرداخت می کردم، هیچ بود تا اینکه به فکر سرقت از خانه اش افتادم.

او ادامه داد: شب حادثه زمانی که او خواب بود به سراغ گاوصندوقش رفتم اما ناگهان خسرو را دیدم که در چهارچوب در ایستاده و مرا نگاه می کند. من که چشمم به دلارها و طلاهای او افتاده بود، دیگر نمی توانستم راهی که رفته ام را بازگردم و برای همین او را خفه کردم و جسد را داخل پتویی پیچانده و در بیابان های اطراف دفن کردم. بعد هم مقداری از وسایل خانه را سرقت کردم. از آنجایی که او به تنهایی زندگی می کرد و فرزندانش خارج از کشور بودند، بعید می دانستم کسی پیگیر ناپدید شدن او شود.

دو شرط عجیب برای بخشش

با اعتراف متهم و پس از بازسازی صحنه جنایت، پرونده تکمیل شد و او در دادگاه کیفری استان پای میز محاکمه رفت. وکیل فرزندان مقتول به درخواست آنها، خواستار اشد مجازات برای قاتل شد و دادگاه نیز رأی بر قصاص صادر کرد. پس از تأیید حکم، در اولین جلسه صلح و سازش بار دیگر وکیل اولیای دم در جلسه حضور پیدا کرد، اما در کمال ناباوری با پیشنهاد عجیب و شوکه کننده ای از سوی او مواجه شد.

وکیل میانسال گفت: موکلانم از درخواست قصاص چشم پوشی کرده اند. آنها گفتند چون در مدتی که هومن خدمتکار پدرشان بوده، واقعاً از او راضی بوده است و همچنین رضایت پدرشان قبل از مرگ و از طرفی نیاز مالی هومن به خاطر درمان همسرش باعث شد آنها از قصاص او گذشت کنند. اما برای بخشش دو شرط بیان کرده اند. آنها از قاتل می خواهند ۱۰۰ اصله نهال به یاد و نام پدرشان در مناطقی که درخت ها قطع شده و خاک آنجا رو به فرسودگی است، با هماهنگی سازمان های مربوطه بکارد. همچنین در روز پدر و سالگرد مرگ پدرشان به مناطق محروم و دورافتاده برود و برای او نذری بدهد.

هومن بدون معطلی شروط آنها را پذیرفت و پرونده برای صدور حکم از جنبه عمومی به دادگاه کیفری استان ارجاع شد تا مرد زندانی برای بار دوم محاکمه شود.

سوالات متداول درباره این پرونده قضایی:

(حقوقی) ۱: آیا اولیای دم می توانند برای بخشش قاتل، شروطی مانند کاشت نهال و پخش نذری تعیین کنند؟ بله. بر اساس قانون مجازات اسلامی، اولیای دم اختیار کامل دارند که از قصاص گذشت کنند و این گذشت می تواند مطلق (بدون هیچ شرطی) یا مشروط (با تعیین شروط خاص) باشد. شروط تعیین شده باید شرعی و قانونی باشند و نمی توانند شرط خلاف شرع یا غیرممکن باشند. در این پرونده، شروط کاشت نهال (که جنبه عمومی و نیکوکاری دارد) و پخش نذری (که یک عمل خیرخواهانه است) هیچ کدام خلاف شرع نیستند و قاتل نیز آنها را پذیرفته است. بنابراین این بخشش مشروط از نظر قانونی کاملاً معتبر است.

(کارشناسی) ۲: چرا خانواده مقتول با وجود صدور حکم قصاص، تصمیم به بخشش گرفتند؟ از نظر کارشناسی روانشناسی حقوقی، عوامل متعددی می تواند در تصمیم اولیای دم برای بخشش قاتل نقش داشته باشد. در این پرونده، سه عامل کلیدی به نظر می رسد مؤثر بوده است:

۱. رضایت قبلی پدر مقتول از خدمتکار: خانواده تأکید کرده اند که پدرشان از هومن راضی بوده است.

۲. نیاز مالی قاتل برای درمان همسر بیمارش: این موضوع ممکن است باعث ایجاد همدلی در خانواده مقتول شده باشد.

۳. دوری فرزندان از پدر و احساس مسئولیت: فرزندان مقتول در خارج از کشور زندگی می کردند و احتمالاً احساس می کردند که در این مدت نتوانسته اند به اندازه کافی از پدرشان مراقبت کنند. این احساس گناه ممکن است در تصمیم به بخشش مؤثر بوده باشد.

(حقوقی) ۳: اگر قاتل شروط تعیین شده را اجرا نکند، آیا اولیای دم می توانند دوباره درخواست قصاص کنند؟ بله. اگر اولیای دم از قصاص به شرط انجام کاری گذشت کنند و قاتل آن شرط را انجام ندهد، اولیای دم می توانند حق قصاص خود را اعاده کنند. در این پرونده، اگر هومن پس از آزادی از زندان، شروط کاشت ۱۰۰ نهال و پخش نذری را انجام ندهد، خانواده مقتول می توانند به دادگاه مراجعه کرده و درخواست اجرای حکم قصاص دهند. بنابراین شروط تعیین شده یک تعهد قانونی برای قاتل ایجاد می کند و عدم اجرای آنها می تواند عواقب سنگینی برای او داشته باشد.

(کارشناسی) ۴: فرار هومن از خانه و تغییر محل سکونت چه تأثیری در روند رسیدگی به پرونده داشت؟ از نظر کارشناسی پلیس آگاهی، فرار متهم و تغییر محل سکونت یکی از دلایل و قرائن مهم برای اثبات guilt (احساس گناه) و قصد مجرمانه است. در این پرونده، فرار هومن از خانه و نقل مکان شبانه، پلیس را به این نتیجه رساند که او حتماً در ناپدید شدن خسرو نقش داشته است. این رفتار می تواند به عنوان یک «اماره قضایی» در دادگاه علیه متهم استفاده شود. معمولاً افراد بی گناه پس از وقوع جرم فرار نمی کنند و تغییر ناگهانی محل سکونت نشان دهنده آگاهی از وقوع جرم و تلاش برای پنهان شدن است.

(حقوقی) سوال ۵: چرا پرونده پس از بخشش اولیای دم، برای بار دوم به دادگاه کیفری ارسال شد؟ بخشش اولیای دم تنها مجازات قصاص را ساقط می کند. اما قتل یک جرم عمومی علیه جامعه نیز محسوب می شود. بنابراین حتی اگر اولیای دم از قصاص گذشت کنند، دادگاه همچنان باید از جنبه «حق الله» (مجازات تعزیری) به پرونده رسیدگی کند. در این مرحله، دادگاه تعیین می کند که آیا قاتل به مجازات تکمیلی (مانند حبس، جزای نقدی یا شلاق تعزیری) محکوم می شود یا خیر. در این پرونده، با توجه به اینکه قاتل با انگیزه مالی و از روی برنامه ریزی قبلی مرتکب قتل شده، دادگاه ممکن است مجازات تعزیری (حبس طویل المدت) را برای او در نظر بگیرد. بنابراین پرونده برای تعیین مجازات از جنبه عمومی به دادگاه ارجاع شده است.