به گزارش آوای اقتصاد
هجدهمین همایش تجلیل از ممتازین یزدی حوزههای علمیه با سخنرانی آیتالله سید محمد کاظم مدرسی و حضور جمعی از نخبگان، اساتید و مسئولان استانی برگزار شد.
آیتالله مدرسی در این مراسم با تبیین ویژگیهای منحصربهفرد نهاد روحانیت، اظهار داشت: روحانیت شیعه، قدیمیترین، پیوستهترین، سالمترین و در عین حال مستقلترین نهاد فرهنگی در سراسر جهان است که با تکیه بر پشتوانه عظیم قرآن و عترت، نفوذ کلمهای بیبدیل در میان تودههای مردم دارد. وی با اشاره به استمرار هزارساله حوزههای علمیه، این نهاد را سرمایهای تمدنی دانست که ابزارهای فرهنگی آن نظیر هیئتها، تکایا و حسینیهها، در اختیار هیچ ساختار دیگری در جهان نیست.
نایبرئیس شورای حوزه علمیه استان یزد، هیئتهای مذهبی اصیل را عامل انسجام اجتماعی و کاهش اختلافات محلی برشمرد و هشدار داد: هیئتهای بدون روحانیت به سمت سکولاریسم حرکت میکنند، در حالی که هیئتهای واقعی با محوریت آموزههای دینی، مانع بسیاری از ناهنجاریها و آشوبهای اجتماعی میشوند.
بخش دیگری از سخنان آیتالله مدرسی به تجلیل از مقام علمی و مبارزاتی آیتالله العظمی فاضل لنکرانی اختصاص داشت. وی با یادآوری دوران تبعید این مرجع عالیقدر در یزد، خاطرنشان کرد: ایشان در همان دوران سخت، سه جلد از شرح تحریرالوسیله امام خمینی را به رشته تحریر درآوردند و همواره به عنوان فقیهی انقلابی در کنار نهضت ایستادند.
وی در پایان با ارائه گزارشی از هجدهمین همایش ممتازین، اعلام کرد که از میان ۲۳۵ ثبتنامکننده، ۱۲۴ نفر در سطوح مختلف تحصیلی برگزیده شدهاند. وی با تأکید بر اینکه آمار ممتازین متأهل همواره بیش از دو برابر مجردین بوده است، خاطرنشان کرد: این واقعیت نشان میدهد که تعهد، مسئولیتپذیری و فرزندآوری، هیچگونه تضادی با پیشرفت علمی و تحصیلات عالی ندارد.
واکاوی و تحلیل فنی در پنج محور
محور نخست: تبیین روحانیت به عنوان یک ابرنهاد مستقل فرهنگی
آیتالله مدرسی در سخنان خود، روحانیت را فراتر از یک صنف مذهبی، به عنوان یک ساختار تمدنی و تاریخی معرفی میکند. ویژگیهایی همچون «قدیمیترین» و «مستقلترین»، نشاندهنده تکیه این نهاد بر منابع درونی و مردمی است. این استقلال ساختاری باعث شده است که روحانیت در طول تاریخ، برخلاف بسیاری از نهادهای فرهنگی وابسته به قدرتهای سیاسی، بتواند مرجعیت فکری خود را حفظ کند.
تحلیل عمیق این محور نشان میدهد که «نفوذ کلمه» روحانیت، ریشه در این استقلال و پیوستگی تاریخی دارد. وقتی یک نهاد هزار سال به صورت مستمر و بدون گسست فکری فعالیت میکند، به نوعی «حافظه تاریخی» جامعه تبدیل میشود. این حافظه، ابزاری قدرتمند برای هدایت جامعه در بحرانهاست که در سخنرانی به خوبی بر آن تأکید شده است.
در نهایت، این استقلال باعث میشود که روحانیت بتواند به عنوان «صدای مردم» و «دیدبان دین» عمل کند. سخنران با برجسته کردن این نکته، در واقع بر ظرفیتهای عظیم این نهاد برای حل چالشهای معاصر تأکید دارد و آن را الگویی برای سایر ساختارهای اجتماعی معرفی میکند که به دنبال پایداری و اثرگذاری طولانیمدت هستند.
محور دوم: پیوند نهادهای سنتی با نظم و امنیت اجتماعی
محور دوم تحلیل، به نقش کارکردی هیئتهای مذهبی، تکایا و حسینیهها در ساختار اجتماعی برمیگردد. آیتالله مدرسی با پیوند دادن این نهادها به روحانیت، آنها را از مراکز صرفاً مناسکی به اهرمهای «حل مسئله» تبدیل میکند. اشاره ایشان به کاهش اختلافات محلی و جلوگیری از آشوب توسط هیئتهای اصیل، یک نگاه کاملاً فنی و جامعهشناختی به پدیده مذهب است.
در واقع، هیئتهای مذهبی تحت هدایت روحانیت، به عنوان یک شبکه مدنی گسترده عمل میکنند که سرمایه اجتماعی تولید میکند. این سرمایه اجتماعی، هزینههای حکمرانی و قضایی را کاهش میدهد. زمانی که یک نهاد مذهبی میتواند مانع بازداشت یا درگیری در یک محله شود، یعنی نقش یک مصلح اجتماعی و یک ساختار داوری غیررسمی اما مقتدر را ایفا کرده است.
از سوی دیگر، هشدار نسبت به «هیئتهای سکولار» نشاندهنده درک عمیق از آسیبهای احتمالی است. جدایی مناسک از اندیشه دینی و هدایت نخبگانی، میتواند این ظرفیت عظیم را به انحراف بکشاند. بنابراین، تأکید بر محوریت روحانیت در هیئتها، تلاشی برای صیانت از کارکرد اجتماعی و هویتساز این نهادهای مردمی است.
محور سوم: بازخوانی الگوی فقاهت انقلابی در سیره آیتالله فاضل لنکرانی
تجلیل از آیتالله العظمی فاضل لنکرانی در این سخنرانی، صرفاً یک تقدیر اخلاقی نیست، بلکه ترسیم الگوی «فقیه جامع» است. اشاره به نگارش شرح تحریرالوسیله در دوران تبعید، پیوند عمیق میان تتبع علمی و مبارزه سیاسی را نشان میدهد. این محور تأکید میکند که فقاهت اصیل، نه تنها با سیاست و اجتماع در تضاد نیست، بلکه در سختترین شرایط نیز به تبیین مبانی نظام اسلامی میپردازد.
آیتالله فاضل لنکرانی به عنوان مرجعی که در همه عرصهها «قد علم کرد»، به عنوان الگویی برای ممتازین و نخبگان امروز معرفی میشود. این پیام برای طلاب جوان بسیار کلیدی است؛ چرا که نشان میدهد برتری علمی (ممتاز بودن) باید با دغدغهمندی سیاسی و حضور در صحنههای سرنوشتساز همراه باشد.
علاوه بر این، استمرار این راه توسط فرزند ایشان، نشاندهنده تداوم جریان علمی و فکری در نهاد مرجعیت است. این ثبات و انتقال دانش و دغدغه از نسلی به نسل دیگر، یکی از عوامل اصلی ماندگاری شیعه و قدرت مانور آن در برابر تهاجمات فکری بیگانگان محسوب میشود.
محور چهارم: ابطال دوگانه کاذب «تعهد-تخصص» در محیط حوزوی
یکی از جذابترین بخشهای این تحلیل، به چالش کشیدن این تصور سنتی است که ازدواج، فرزندآوری یا مسئولیتهای خانوادگی مانع پیشرفت علمی هستند. آمار ارائه شده مبنی بر اینکه نخبگان متأهل دو برابر مجردها هستند، یک داده آماری معنادار برای تغییر نگرشهای اجتماعی و آموزشی است.
این محور نشان میدهد که تعهدات خانوادگی، به جای ایجاد محدودیت، نوعی انگیزه و نظم درونی برای فرد ایجاد میکند. در نظام تربیتی حوزه، خانواده به عنوان یک رکن حمایتی دیده میشود که آرامش روانی لازم برای پژوهشهای عمیق را فراهم میآورد. این تحلیل، الگوی موفقی از سبک زندگی اسلامی-ایرانی را ارائه میدهد که در آن رشد فردی و تعالی خانواده پابهپای هم حرکت میکنند.
همچنین، این رویکرد پاسخی هوشمندانه به چالشهای جمعیتی روز است. سخنران با پیوند دادن نخبگی به موضوع فرزندآوری و تشکیل خانواده، نشان میدهد که برترینهای علمی جامعه، همان کسانی هستند که در صف اول مسئولیتپذیری اجتماعی و خانوادگی ایستادهاند. این پیام، انگیزهای قوی برای طلاب جوان است تا میان ابعاد مختلف زندگی خود توازن ایجاد کنند.
محور پنجم: مدیریت نخبگان و ضرورت کادرسازی برای آینده
محور پایانی، نگاهی فنی به آمار و ارقام همایش ممتازین است. پذیرش ۱۲۴ نفر از میان ۲۳۵ متقاضی، نشاندهنده وجود یک فیلتر کیفی و استانداردهای دقیق آموزشی در حوزههای علمیه یزد است. این شفافیت آماری و تنوع سطوح (از سطح یک تا چهار)، حکایت از یک برنامهریزی جامع برای تربیت کادرهای علمی در ردههای مختلف دارد.
تجلیل از ممتازین در واقع بخشی از فرآیند «کادرسازی» برای آینده است. شناسایی این استعدادها و معرفی آنها به جامعه، به معنای تزریق امید و نشان دادن پویایی علمی حوزه است. وقتی نخبگان حوزوی در یک محفل رسمی تکریم میشوند، انگیزه تحصیل و تحقیق در سایر طلاب نیز تقویت میشود و این چرخه پیشرفت تداوم مییابد.
در نهایت، این همایش پیامی به کل جامعه صادر میکند: حوزه علمیه یزد بیدار، پویا و در حال تربیت نسلی است که هم در دانش فقهی سرآمد است و هم در تعهدات اجتماعی و خانوادگی الگوست. این نگاه راهبردی، ضامن بقای اثرگذاری روحانیت در دهههای پیش رو و مقابله با چالشهای فکری جدید خواهد بود.
جمعبندی نهایی
سخنرانی آیتالله سید محمد کاظم مدرسی، منظومهای جامع از هویتبخشی به نهاد روحانیت، تبیین کارکردهای اجتماعی دین و ارائه الگوی موفق از زندگی نخبگانی بود. ایشان با پیوند میان تاریخ، فقاهت، اجتماع و خانواده، تصویری مقتدر و در عین حال کاربردی از حوزه علمیه امروز ارائه دادند که ریشه در اصالتها دارد و نگاهش به افقهای روشن آینده است.
