به گزارش آوای اقتصاد
جنگ خاموش میان والدین و فرزندان بر سر نور خیرهکننده صفحه گوشیها، امروز به اتاقهای مشاوره و تریبونهای علمی کشیده شده است. در حالی که واکنش غریزی بسیاری از پدران و مادران در برابر وابستگی فرزندشان «توقیف تلفن همراه»، «قطع مودم» یا «تحریم بازیهای آنلاین» است، کارشناسان سلامت روان در یزد این دستفرمان را ناکارآمد و حتی آسیبزا میدانند. دکتر منصوره نصیریانی، روانپزشک و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی یزد، در سومین کنگره بینالمللی اعتیاد صراحتاً اعلام کرد: «ممنوعیت مطلق، اعتیاد دیجیتال را درمان نمیکند؛ بلکه باید دید فرزند شما کدام خلأ یا نیاز ارضانشدهاش را در لابلای پیکسلهای گوشی جستوجو میکند.»
مرز باریک «علاقهمندی» و «اعتیاد دیجیتال»؛ ملاک ساعت نیست، کارکرد است
یکی از خطاهای رایج خانوادهها، قضاوتِ صرف بر اساس ساعات نگاه کردن به نمایشگر است. این متخصص اعصاب و روان با تفکیک این دو مقوله روشن ساخت که ساعتِ استفاده بهتنهایی ملاک اعتیاد نیست؛ زنگ خطر زمانی به صدا درمیآید که تکنولوژی «کارکرد زیستی و اجتماعی» کودک و نوجوان را فلج کند.
اگر موبایل و بازیهای آنلاین باعث افت ناگهانی تحصیلی، قطع ارتباط عاطفی با اعضای خانواده، پرخاشگری در زمان دوری از گوشی و انزوای گزینشی شده باشد، فرد وارد فاز رفتار اعتیادگونه شده است. در این نقطه، محرومسازی ضربتی تنها به تشدید بحران و پنهانکاری نوجوان دامن میزند.
فضای مجازی چه نیازی را پاسخ میدهد؟ / پایان نسخه «حذف کورکورانه»
دکتر نصیریانی با تاکید بر اینکه والدین باید در نقش یک «کارآگاه همدل» ظاهر شوند نه یک «پلیس تنبیهگر»، اظهار داشت: «کودکی که ساعتها غرق در بازی آنلاین است، شاید به دنبال تجربه حس قدرت، تایید همسالان، فرار از تنشهای درون خانه یا رهایی از کسالت مفرط است. تا زمانی که این نیاز زیرین شناخته نشود، هیچ منعی کارساز نخواهد بود.»
وی شاهکلید عبور از این بحران را «جایگزینسازی لذتبخش و واقعی» دانست و تصریح کرد: فعالیتهای ورزشی، محافل دوستانه سالم و تفریحات هنری نباید بهصورت دستوری و تحمیلی باشند؛ بلکه باید آنچنان جذاب و متناسب با روحیات فرزند انتخاب شوند که بتوانند با ترشح دوپامین حاصل از بازیهای دیجیتال رقابت کنند.
پروتکل سه مرحلهای برای خانهها: قانونگذاری، الگودهی، مدیریت
این استاد دانشگاه با اشاره به اینکه در عصر هوش مصنوعی و زندگی دیجیتال، هدف هرگز «حذف فناوری» نیست بلکه «آموزش سواد مصرف» است، سه راهکار بنیادین به خانوادهها پیشنهاد داد:
قوانین شفاف و بدون تبعیض: ساعات و مکانهای استفاده از گوشی (مثلاً ممنوعیت ورود موبایل به تختخواب یا سر میز غذا) باید کاملاً شفاف و توافقی باشد.
والدین، آینه فرزندان: پدری که خود تا پاسی از شب در شبکههای اجتماعی سرگردان است، هرگز نمیتواند فرزندش را به دوری از فضای مجازی مجاب کند.
مداخله تخصصی زودهنگام: به محض مشاهده اختلال پایدار در عملکرد فردی و تحصیلی، باید پیش از نهادینه شدن آسیب، از روانپزشکان و متخصصان کمک گرفت.
فرجامِ سخن؛ دیپلماسی تربیتی به جای تحریم تکنولوژی
نکته راهبردی پیام کنگره یزد برای زیستبوم خانوادههای ایرانی روشن است: نسل امروز را نمیتوان با ابزارهای کنترلی دهههای گذشته مدیریت کرد. مواجهه با پدیده اعتیاد رفتاری و دیجیتال، نیازمند گذار از «فرهنگ تحریم» به «مهارت تابآوری و گفتوگو» در محیط خانه است؛ جایی که صفحه نمایشها با یک پیوند عاطفی گرم و واقعی در خانواده، به حاشیه رانده میشوند.
