به گزارش آوای اقتصاد
به نقل از خبرنگار خبرگزاری صدا و سیما محسن مروی در مصاحبه اختصاصی در خصوص وضعیت آمار ورود کودکان به شیرخوارگاه‌های کشور در شش ماهه نخست امسال گفت: از ابتدای سال ۱۴۰۵ تا پایان شهریور، مجموعاً ۱۳۴۰ ورودی جدید به شیرخوارگاه‌های کشور داشته‌ایم، در مقابل، طی این شش ماه ۸۹۱ مورد خروج از چرخه مراقبت ثبت شده است که ۵۹۳ مورد آن از طریق فرزندخواندگی و ۲۹۸ مورد از طریق بازپیوند به خانواده زیستی یا جایگزین بوده است و مابقی کودکان در شیرخوارگاه نگهداری می‌شوند تا از سایر ظرفیت‌های قانونی برایشان استفاده شود.
سرپرست دفتر مراقبت و توانمندسازی کودکان سازمان بهزیستی از واسپاری فرزندان شیرخوارگاه‌های سازمان بهزیستی به خانواده های متقاضی گفت: در حال حاضر، به طور میانگین، به ازای هر کودک واجد شرایط فرزندخواندگی، حدود ۲۵ خانواده متقاضی وجود دارد. همچنین سالانه حدود ۲ هزار کودک به فرزند خواندگی واگذار می‌شود و در ۱۳ سال گذشته از زمان اجرای قانون جدید حمایت از کودکان بی سرپرست و بد سرپرست مصوب۱۳۹۲ حدود ۲۲ هزار کودک به فرزند خواندگی واگذار شده‌اند.
وی افزود: تعداد کودکان واجد شرایط واگذاری و خانواده‌های متقاضی در استان‌های مختلف متفاوت است و به شرایط قانونی و قضایی کودکان و وضعیت پرونده خانواده‌ها بستگی دارد.
در حال حاضر، مدت زمان انتظار خانواده‌های متقاضی معمولاً بین یک تا سه سال متغیر است، البته این مدت با توجه به شرایط کودک، ویژگی‌های مورد درخواست خانواده و روند بررسی و طی مراحل قانونی می‌تواند کمتر یا بیشتر باشد که با راه اندازی سامانه جدید جامع و یکپارچه سازی اطلاعات، امکان مدیریت دقیق‌تر صف انتظار و تسهیل فرایند واگذاری فراهم خواهد شد.
مروی در خصوص استقبال خانواده های متقاضی فرزندپذیری از پذیرش کودکان نیازمند درمان گفت: در سال‌های اخیر، با فرهنگ سازی، اطلاع رسانی و توسعه رویکرد خانواده محور در مراقبت از کودکان، استقبال خانواده‌ها از پذیرش کودکانی که نیازمند پیگیری‌های درمانی و مراقبتی هستند، افزایش یافته است.
در این راستا، سالانه حدود ۱۵۰ کودک با پذیرش مسئولیت مراقبت و پیگیری روند درمان از سوی خانواده‌های واجد شرایط، وارد خانواده‌های فرزندپذیر می‌شوند. همچنین سازمان بهزیستی نیز با تسهیل فرایند پذیرش و معرفی این کودکان به خانواده‌های متقاضی، تلاش می‌کند زمینه برخورداری آنان از فرصت رشد در محیط خانواده را فراهم کند. در این مسیر، استمرار خدمات درمانی، توانبخشی و حمایت‌های تخصصی پس از ورود کودک به خانواده نیز از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.
وی در ادامه در خصوص تعداد شیرخوارگاه‌های فعال سازمان بهزیستی گفت: در حال حاضر ۳۳ شیرخوارگاه در سطح کشور فعال هستند که از این تعداد، ۲۹ مرکز دولتی و ۴ مرکز غیردولتی هستند که خوشبختانه در سال جاری هیچ یک از شیرخوارگاه‌های کشور تعطیل نشده‌اند و فعالیت مراکز همچنان ادامه دارد. همچنین قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی سرپرست و بدسرپرست مصوب ۱۳۹۲، در مقایسه با قوانین پیشین پیشرفت‌های قابل توجهی داشته، با این حال به نظر می‌رسد همچنان با برخی واقعیت‌ها و تحولات اجتماعی خانواده‌های امروز فاصله دارند و نیازمند بازنگری و تکمیل هستند. در سازمان دو هدف را دنبال می کنیم؛ نخست، متناسب سازی شرایط پذیرش سرپرستی با تنوع خانواده‌های امروز و توسعه شیوه‌های مختلف مراقبت از کودکان و دوم، حفظ مصلحت عالیه کودک، امنیت، ثبات عاطفی و حمایت‌های تخصصی در دستور کار سازمان قرار دارد که به محض نهایی شدن از مجاری قانونی پیگیری خواهد شد.
مروی درخصوص ساده سازی روند واگذاری کودکان بدسرپرست و بی سرپرست گفت: به نظر می‌رسد به کارگیری عبارت «ساده سازی قوانین» برای توصیف اقدامات سال‌های اخیر چندان دقیق نباشد؛ چراکه موضوع اصلی، حذف ضوابط قانونی نیست، بلکه روان سازی فرایند فرزندپذیری، بهبود سازوکار‌های اجرایی و کاهش زمان انتظار خانواده ها، بدون خدشه به حقوق و مصالح کودکان است.
در سال‌های اخیر، سازمان بهزیستی در این مسیر اقداماتی از جمله اصلاح و به روزرسانی دستورالعمل‌های اجرایی، توسعه خدمات الکترونیکی و تقویت هماهنگی‌های بین استانی را دنبال کرده است. یکی از رویکرد‌های قابل توجه، توجه بیشتر به ظرفیت پذیرش کودکانی است که ممکن است به دلایل مختلف با محدودیت در یافتن خانواده سرپرست مواجه باشند؛ از جمله کودکان بالای پنج سال، کودکان دارای معلولیت یا نیازمند پیگیری‌های درمانی و همچنین گروه‌های خواهر و برادری که تلاش بر آن است که با آگاه سازی و آماده سازی خانواده‌های متقاضی، امکان پذیرش این کودکان فراهم شود و تا حد امکان از جدایی خواهران و برادران از یکدیگر جلوگیری شود.
وی افزود: موضوع دیگر، رعایت اولویت‌های قانونی در واگذاری کودکان است که در این چارچوب، خانواده‌های فاقد فرزند در اولویت نخست پذیرش قرار دارند و باید تلاش شود ظرفیت‌های موجود به گونه‌ای مدیریت شود که این اولویت در سراسر کشور با رعایت شرایط قانونی و مصلحت کودک اجرایی شود. همچنین تقویت تعاملات بین استانی این امکان را فراهم کرده است که در صورت نبود متقاضی واجد شرایط در استان محل نگهداری کودک، از ظرفیت خانواده‌های واجد صلاحیت در سایر استان‌ها استفاده شود. این موضوع به ویژه برای کودکانی که به دلایل سنی، شرایط جسمی یا نیاز‌های خاص، مدت بیشتری در مراکز نگهداری باقی می‌مانند، اهمیت دارد.
البته باید توجه داشت که کاهش زمان انتظار خانواده‌ها به تنهایی معیار موفقیت فرایند فرزندپذیری نیست. سرعت بخشیدن به واگذاری نباید موجب کاهش دقت در بررسی صلاحیت خانواده‌ها یا نادیده گرفتن شرایط روانی، عاطفی و نیاز‌های اختصاصی کودک شود. بنابراین، دستاورد اصلی این اقدامات را باید در حرکت به سمت فرایندی منسجم تر، منعطف‌تر و متناسب‌تر با نیاز‌های کودکان و خانواده‌ها دانست؛ فرایندی که در آن، تسهیل فرزندپذیری در کنار حفظ حقوق کودک و تأمین فرصت زندگی در محیطی امن، باثبات و حمایتگر دنبال می‌شود.
مروی گفت: حدود ۳۰ درصد از کودکانی که سالانه در سازمان بهزیستی پذیرش می‌شوند، پس از بررسی‌های تخصصی و احراز شرایط قانونی، واجد شرایط فرزندخواندگی هستند و وارد فرایند واگذاری سرپرستی می‌شوند. تعداد این کودکان با توجه به شرایط و آمار پذیرش در استان‌های مختلف متفاوت است. در حال حاضر، زمان انتظار خانواده‌های متقاضی معمولاً بین یک تا سه سال متغیر است. البته با تقویت تعاملات و هماهنگی‌های بین استانی و امکان استفاده از ظرفیت سایر استان ها، زمان انتظار در برخی استان‌ها به حدود دو سال کاهش یافته است.
با توجه به اینکه در سامانه فعلی برخی خانواده‌ها دارای ثبت نام‌های تکراری هستند و اطلاعات پرونده‌ها نیز نیازمند به روزرسانی و یکپارچه سازی است، در حال حاضر امکان ارائه آمار دقیق و قابل اتکا از تعداد خانواده‌های فعال در صف انتظار وجود ندارد. در همین راستا، راه اندازی سامانه جدید با هدف یکپارچه سازی اطلاعات، شناسایی درخواست‌های تکراری، تعیین تعداد واقعی خانواده‌های متقاضی و مدیریت هوشمند صف انتظار در دستور کار قرار دارد. این اقدام علاوه بر افزایش شفافیت و دقت آماری، زمینه تسهیل فرایند واگذاری، تقویت هماهنگی‌های بین استانی و کاهش زمان انتظار خانواده‌ها را فراهم خواهد کرد.
همچنین در تمام مراحل واگذاری، اولویت‌های قانونی و مهم‌تر از همه مصالح عالیه کودک و تناسب شرایط کودک با خانواده متقاضی مورد توجه قرار می‌گیرد.
وی در پایان افزود: یکی از رویکرد‌های مهم سازمان در حوزه مراقبت از کودکان و نوجوانان، حرکت از نگهداری صرف به سمت مراقبت تخصصی، خانواده محور و مبتنی بر نیاز‌های فردی هر کودک است.
در همین راستا، اجرای شیوه نامه خدمات بازپیوند و بینابینی، توسعه خانه‌های موقت، تقویت مداخلات روان شناختی و تخصصی، ارزیابی نیاز‌های کودکان و ارتقای کیفیت خدمات در شیرخوارگاه‌ها و خانه‌های شبانه روزی در دستور کار قرار دارد.
هدف این اقدامات، کاهش مدت اقامت غیرضروری کودکان در مراکز، جلوگیری از ماندگاری طولانی مدت و فراهم کردن زمینه بازگشت ایمن به خانواده یا تعیین مناسب‌ترین مسیر زندگی برای هر کودک است.
