به گزارش آوای اقتصاد
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان یزد با تأکید بر اینکه حفاظت از محیط زیست تنها با هشدار و گزارشهای مقطعی محقق نمیشود، نقش رسانهها را در مطالبهگری از صنایع، آگاهیبخشی عمومی و معرفی ظرفیتهای طبیعی استان تعیینکننده دانست و از تولید پنج مستند حرفهای حیاتوحش با تصویربرداری 4K از هشت منطقه حفاظتشده خبر داد.
اکبری: رسانهها برای نوسازی صنایع و کاهش آسیبهای محیط زیستی مطالبهگرتر باشند
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان یزد گفت: رسانهها میتوانند با حضور مؤثرتر در میدان، افزایش مطالبهگری از صنایع و مسئولان و تولید محتوای تصویری جذاب، به یکی از مهمترین بازوهای حفاظت از محیط زیست و ارتقای حساسیت عمومی در این حوزه تبدیل شوند.
دکتر اکبری در جمع خبرنگاران فعال حوزه محیط زیست، با اشاره به ضرورت توجه همزمان به پیشگیری از آسیبهای زیستمحیطی و درمان مسائل و خسارتهای موجود، اظهار کرد: محیط زیست را باید از دو زاویه اساسی دید؛ نخست، جلوگیری از شکلگیری آسیبها و دوم، برنامهریزی برای اصلاح وضعیت، کاهش آثار تخریب و درمان مسائل موجود.
وی افزود: در موضوع محیط زیست، لازم است راهکارها با نگاه دقیقتر، عملیاتیتر و مطالبهگرانهتر بررسی شوند. باید این پرسش اساسی مطرح شود که چرا در برخی کشورها، با وجود فعالیت صنعتی گسترده، میزان آسیبهای محیط زیستی بهمراتب کمتر است و ما در کدام بخشها از جمله نوسازی، تجهیز، نظارت و اجرای استانداردها کمکاری کردهایم.
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان یزد با تأکید بر نقش رسانهها در اصلاح این روند گفت: رسانهها میتوانند بهویژه در حوزه درمان و اصلاح آسیبهای زیستمحیطی، مطالبهگری بیشتری داشته باشند. اگر یک صنعت نیازمند نوسازی است، اگر استفاده از تجهیزات کنترلی و فناوریهای جدید ضرورت دارد یا اگر مسئولان استانی باید برای رفع یک مسئله محیط زیستی تصمیم بگیرند، رسانهها میتوانند با پیگیری حرفهای، مستمر و مستند، به تسریع این فرآیند کمک کنند.
اکبری تصریح کرد: مطالبهگری رسانهای، زمانی اثربخشتر خواهد بود که بر پایه شناخت میدانی، اطلاعات دقیق و گفتوگو با همه طرفهای مسئله شکل بگیرد. خبرنگار حوزه محیط زیست باید هم دغدغههای مردم را بشناسد، هم واقعیتهای حوزه صنعت و تولید را درک کند و هم از الزامات قانونی و فنی حفاظت از منابع طبیعی و زیستبوم آگاه باشد.
وی در ادامه، حضور میدانی رسانهها را ضرورتی جدی دانست و افزود: زمانی که رسانه و خبرنگار در حوزههای مختلف حضور پیدا میکنند و شرایط را از نزدیک میبینند، درک عمیقتری از موضوع خواهند داشت. این مسئله در حوزههایی مانند حیاتوحش، صنایع، آلودگیها و مسائل مرتبط با طبیعت و مناطق حفاظتشده اهمیت دوچندان دارد.
مدیرکل حفاظت محیط زیست یزد خاطرنشان کرد: حضور در صحنه باعث میشود خبرنگاران، علاوه بر انتقال واقعیتها به مخاطبان، خود نیز با پیچیدگیها، محدودیتها، فرصتها و ظرفیتهای محیط زیستی آشنا شوند. در چنین شرایطی، خبر و گزارش رسانهای از سطح اطلاعرسانی صرف فراتر میرود و میتواند به یک ابزار مؤثر برای آگاهیبخشی و اصلاح رفتار عمومی تبدیل شود.
اکبری با اشاره به تجربه انعکاس رسانهای برخی مسائل شهری، بیان کرد: انتشار خبر و گزارش درباره موضوعاتی مانند وضعیت ناوگان حملونقل عمومی و اتوبوسها، موجب شد رسانهها و افکار عمومی توجه بیشتری به این حوزهها پیدا کنند. این تجربه نشان میدهد که پرداخت حرفهای به مسائل محیط زیستی، میتواند زمینه حساسیت اجتماعی و پیگیری مسئولان را فراهم کند.
وی در بخش دیگری از سخنان خود، بر اهمیت تصویرسازی در حوزه محیط زیست تأکید کرد و گفت: ظرفیت تصویر در معرفی طبیعت، حیاتوحش و زیباییهای مناطق حفاظتشده، بسیار گسترده است و باید بیش از گذشته از آن استفاده شود. مردم با مشاهده تصاویر جذاب و حرفهای از طبیعت و زیستبومهای ارزشمند، ارتباط عاطفی و ذهنی بیشتری با محیط زیست برقرار میکنند.
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان یزد افزود: تولید و انتشار تصاویر فاخر از مناطق طبیعی و گونههای حیاتوحش، تنها یک اقدام رسانهای نیست؛ بلکه میتواند به افزایش حس تعلق مردم به طبیعت، تقویت مسئولیتپذیری اجتماعی و حتی توسعه ظرفیتهای گردشگری محیط زیستی منجر شود.
وی با اشاره به جذابیت فیلمها و تصاویر مرتبط با حیاتوحش، اظهار کرد: گاه یک تصویر یا فیلم حرفهای از یک گونه جانوری، منطقه کوهستانی، پوشش گیاهی یا چشمانداز طبیعی، تأثیری عمیقتر از چندین گزارش و سخنرانی بر مخاطب دارد. باید از این قابلیت به شکل حرفهای و هدفمند استفاده کرد تا حفاظت از محیط زیست به یک دغدغه عمومی و پایدار تبدیل شود.
اکبری در ادامه از اجرای پروژه تولید پنج مستند حرفهای حیاتوحش خبر داد و گفت: این پروژه در مراحل پایانی قرار دارد و برای تصویربرداری آن از ظرفیت مستندسازان حرفهای کشور استفاده شده است.
وی بیان کرد: برای اجرای این طرح، با فتحالله امیری، از مستندسازان شناختهشده حوزه حیاتوحش و معاون شبکه مستند، قرارداد همکاری منعقد شده است. بر اساس این همکاری، تصویربرداری از هشت منطقه حفاظتشده طی یک دوره یکساله انجام شده و تصاویر با کیفیت 4K ثبت شدهاند.
مدیرکل حفاظت محیط زیست یزد افزود: استفاده از فیلمبرداران حرفهای، تجهیزات تخصصی و کیفیت بالای تصویربرداری، از ویژگیهای مهم این پروژه است. این مستندها میتوانند افزون بر نمایش توانمندیها و تنوع طبیعی استان، نقش مؤثری در معرفی گونههای جانوری، زیستگاهها و مناطق حفاظتشده ایفا کنند.
وی با ابراز امیدواری نسبت به زمان پخش این آثار گفت: پیشبینی میشود یک یا دو مستند از این مجموعه در سال جاری به پخش برسد و سایر تولیدات نیز در سال آینده در اختیار مخاطبان قرار گیرد. با توجه به کیفیت تصویربرداری و ظرفیتهای طبیعی ثبتشده، انتظار میرود این مجموعه در زمره مستندهای شاخص حیاتوحش کشور قرار گیرد.
اکبری خاطرنشان کرد: حجم بالای تصاویر ثبتشده در این پروژه، فقط محدود به نسخه نهایی مستندها نخواهد بود؛ بلکه تصاویر جانبی و آرشیوی تولیدشده نیز میتواند در گزارشهای رسانهای، برنامههای تلویزیونی، تولیدات آموزشی، معرفی گردشگری طبیعی و محتوای فضای مجازی مورد استفاده قرار گیرد.
وی با اشاره به تصاویری از مناطق کوهستانی و برفی از جمله بافت و شیرکوه که مشاهده کرده بود، گفت: کیفیت و زیبایی این تصاویر بهقدری چشمگیر است که گاه مخاطب تصور نمیکند چنین مناظری در این مناطق ثبت شده باشد. این ظرفیت تصویری باید برای معرفی بهتر جاذبههای طبیعی، تنوع زیستی و چشماندازهای کمنظیر کشور و استان مورد بهرهبرداری قرار گیرد.
مدیرکل حفاظت محیط زیست یزد در پایان تأکید کرد: همکاری نزدیک و مستمر میان رسانهها، فعالان محیط زیست، مدیران اجرایی، صنایع و مردم، میتواند مسیر حفاظت از طبیعت را هموارتر کند. امروز بیش از هر زمان دیگری، محیط زیست به روایت دقیق، تصویر حرفهای، نگاه مسئولانه و مطالبهگری مؤثر نیاز دارد.
در پایان این نشست از خبرنگاران فعال در حوزه محیط زیست با ارائه لوح تقدیر تجلیل به عمل آمد.
واکاوی و تحلیل فنی؛ پنج محور از سخنان مدیرکل حفاظت محیط زیست یزد
محور نخست: عبور از نگاه واکنشی به مدیریت پیشگیرانه محیط زیست
نخستین نکته مهم در سخنان مدیرکل حفاظت محیط زیست یزد، تأکید بر دوگانه «پیشگیری» و «درمان» است. این نگاه، محیط زیست را صرفاً یک حوزه مربوط به برخورد با تخلف یا اعلام آلودگی نمیبیند، بلکه آن را عرصهای برای مدیریت خطر، پیشبینی پیامدها و کاهش هزینههای آینده میداند. در واقع، هر اندازه سیاستگذاری و نظارت در مرحله پیشگیری تقویت شود، هزینههای مالی، اجتماعی و زیستیِ درمان آسیبها کاهش خواهد یافت.
در استانهایی مانند یزد که همزمان با توسعه صنعتی، محدودیت منابع آب، شرایط اقلیمی خشک، فشار بر پوشش گیاهی و حساسیت زیستبومهای کویری مواجهاند، رویکرد پیشگیرانه اهمیتی مضاعف دارد. آلودگی هوا، گردوغبار، پسماند صنعتی، فشار بر آبهای زیرزمینی و تخریب زیستگاهها، مسائلی نیستند که بتوان آنها را تنها پس از وقوع بحران حلوفصل کرد. بسیاری از آثار این آسیبها، بلندمدت و گاه بازگشتناپذیرند.
از منظر فنی، پیشگیری نیازمند سه ضلع اصلی است: استانداردهای دقیق، نظارت مستمر و فناوری مناسب. صنایع باید به سامانههای کنترل آلایندگی، پایش لحظهای، بازچرخانی آب، مدیریت اصولی پسماند و تجهیزات نوین مجهز شوند. در کنار آن، دستگاههای اجرایی و نهادهای نظارتی نیز باید با شفافیت، سرعت و هماهنگی، مانع از انباشته شدن مسائل تا رسیدن به مرحله بحران شوند.
محور دوم: مطالبهگری رسانهای؛ پیوند میان افکار عمومی و مسئولیتپذیری صنایع
یکی از اصلیترین پیامهای این سخنان، نقش رسانه در مطالبهگری محیط زیستی است. مطالبهگری حرفهای به معنای تقابل صرف با صنعت یا مسئولان نیست، بلکه به معنای طرح پرسشهای دقیق، پیگیری وعدهها، بررسی مستند عملکردها و انتقال دغدغههای مردم به نهادهای تصمیمگیر است. رسانهای که با داده، گفتوگو و گزارش میدانی کار میکند، میتواند در ارتقای پاسخگویی دستگاهها بسیار مؤثر باشد.
صنعت و محیط زیست در تقابل ذاتی با یکدیگر قرار ندارند؛ مشکل زمانی آغاز میشود که توسعه صنعتی بدون ملاحظات محیط زیستی، بدون فناوری پاک یا بدون نظام شفاف نظارتی پیش برود. رسانه میتواند این موضوع را برای جامعه روشن کند که حفاظت از محیط زیست، مانع تولید و اشتغال نیست؛ بلکه شرط پایداری تولید، سلامت نیروی انسانی، کاهش هزینههای درمان و حفظ سرمایههای طبیعی برای نسلهای آینده است.
رسانههای محلی یزد در این زمینه نقش ویژهای دارند، زیرا بیش از هر رسانه دیگری به واقعیتهای زیستمحیطی منطقه، دغدغههای شهروندان، شرایط صنایع و ظرفیتهای طبیعی استان نزدیکاند. گزارشهای میدانی از وضعیت آلایندگی، مصرف آب صنایع، پسماندها، مناطق حفاظتشده، گونههای جانوری و مسائل شهری میتواند گفتوگوی عمومی را از سطح کلیگویی به سطح راهحل و مطالبه مشخص ارتقا دهد.
محور سوم: خبرنگاری میدانی و ضرورت تخصص در پوشش محیط زیست
تأکید مدیرکل حفاظت محیط زیست یزد بر حضور رسانهها در میدان، یک نکته مهم در حرفه روزنامهنگاری محیط زیستی است. خبرنگاری محیط زیست، پشتمیزنشین و صرفاً مبتنی بر دریافت خبرنامه نیست. خبرنگار باید بتواند منطقه حفاظتشده را ببیند، با محیطبان گفتوگو کند، وضعیت صنعت را از نزدیک بررسی کند و پرسشهای خود را بر پایه واقعیتهای ملموس مطرح سازد.
حضور میدانی همچنین مانع از سادهسازی مسائل پیچیده میشود. برای مثال، یک گزارش درباره آلودگی هوا باید علاوه بر طرح نگرانی عمومی، منشأ آلودگی، شرایط جوی، نقش صنایع، ناوگان حملونقل، کیفیت سوخت، وضعیت سامانههای پایش و برنامههای اصلاحی را نیز بررسی کند. بدون این جزئیات، گزارش رسانهای ممکن است تنها به بازتاب اعتراض محدود شود و نتواند به حل مسئله کمک کند.
تخصصگرایی در روزنامهنگاری محیط زیست نیز ضرورت دارد. خبرنگار این حوزه باید با مفاهیمی مانند تنوع زیستی، ارزیابی اثرات زیستمحیطی، حقابه تالابها، گونههای در معرض تهدید، آلایندههای صنعتی، استانداردهای پساب و پسماند، شاخص کیفیت هوا و تغییرات اقلیمی آشنا باشد. چنین دانشی، دقت خبر را افزایش میدهد و اجازه نمیدهد مفاهیم فنی در جریان تولید خبر تحریف یا سطحیسازی شوند.
محور چهارم: قدرت تصویر و مستند در حفاظت از طبیعت و توسعه گردشگری مسئولانه
اشاره به تصویرسازی و تولید مستندهای حرفهای، از بخشهای راهبردی این سخنان است. در عصر رسانههای تصویری و شبکههای اجتماعی، تصویر از طبیعت و حیاتوحش فقط ابزار زیباییشناختی نیست؛ بلکه یک ابزار آموزشی، فرهنگی، اقتصادی و حفاظتی محسوب میشود. مخاطبی که با زیبایی یک گونه جانوری، چشمانداز یک منطقه حفاظتشده یا سختی زندگی در زیستبوم کویری آشنا شود، احتمالاً مسئولیت بیشتری در قبال حفاظت از آن احساس میکند.
مستندهای حیاتوحش میتوانند شکاف میان مردم و طبیعت را کاهش دهند. بسیاری از شهروندان، گونههای جانوری، مناطق حفاظتشده و تنوع زیستی پیرامون خود را نمیشناسند. از اینرو، تصویر حرفهای میتواند نقش یک کلاس درس عمومی را ایفا کند؛ کلاسی که بدون زبان خشک اداری، اهمیت حفاظت از گونهها و زیستگاهها را به مخاطب منتقل میسازد.
با این حال، توسعه گردشگری محیط زیست باید بر پایه اصول «گردشگری مسئولانه» باشد. معرفی مناطق طبیعی نباید به افزایش بیضابطه تردد، تخریب زیستگاه، آلودگی، ورود خودرو به مناطق حساس یا برهم خوردن آرامش حیاتوحش منجر شود. مستندها و رسانهها در کنار معرفی ظرفیتها، باید اصول حضور مسئولانه در طبیعت، احترام به زیستگاهها و پرهیز از آسیبرسانی را نیز آموزش دهند.
محور پنجم: مستندهای 4K از هشت منطقه حفاظتشده؛ سرمایهای رسانهای و ماندگار برای یزد
تولید پنج مستند حرفهای حیاتوحش با تصویربرداری از هشت منطقه حفاظتشده، صرفاً یک پروژه هنری یا تلویزیونی نیست؛ این اقدام را میتوان نوعی سرمایهگذاری فرهنگی و رسانهای برای محیط زیست یزد دانست. تصاویر حرفهای و باکیفیت از طبیعت، گونههای جانوری و چشماندازهای استان، یک آرشیو ارزشمند ایجاد میکند که در سالهای آینده نیز قابل استفاده خواهد بود.
کیفیت 4K در این پروژه اهمیت ویژهای دارد، زیرا امکان پخش در شبکههای تلویزیونی، استفاده در مستندهای ملی، تولید محتوای دیجیتال و بهرهبرداری از تصاویر در برنامههای آموزشی و معرفی گردشگری را افزایش میدهد. هرچه کیفیت فنی تولید بالاتر باشد، ماندگاری محتوا و قابلیت استفاده مجدد از آن نیز بیشتر خواهد بود.
اما ارزش اصلی این پروژه، به نحوه انتشار و بهرهبرداری پس از تولید وابسته است. اگر این مستندها فقط در یک یا چند نوبت پخش تلویزیونی محدود شوند، بخشی از ظرفیت آنها بلااستفاده میماند. لازم است نسخههای کوتاه برای شبکههای اجتماعی، بخشهایی برای مدارس و دانشگاهها، کلیپهای اطلاعرسانی برای رسانههای محلی و بستههای محتوایی برای معرفی مناطق طبیعی استان نیز از دل این پروژه استخراج شود.
جمعبندی
سخنان مدیرکل حفاظت محیط زیست استان یزد، تصویری روشن از یک مسیر ضروری برای آینده حفاظت محیط زیست ارائه میدهد: پیشگیری بهجای درمان دیرهنگام، مطالبهگری بهجای سکوت، حضور میدانی بهجای گزارشنویسی از راه دور و تصویرسازی حرفهای بهجای معرفی کماثر ظرفیتهای طبیعی.
در این چارچوب، رسانهها فقط انتقالدهنده خبر نیستند؛ آنها میتوانند میان مردم، صنایع، مدیران و فعالان محیط زیست پیوند برقرار کنند. رسانه حرفهای، با گزارش دقیق و حضور در میدان، هم مطالبهگر است و هم راهحلمحور؛ هم از طبیعت دفاع میکند و هم ضرورت توسعه صنعتی مسئولانه را یادآور میشود.
پروژه تولید پنج مستند حرفهای از حیاتوحش و مناطق حفاظتشده نیز میتواند نقطه عطفی برای معرفی ظرفیتهای زیستمحیطی یزد باشد؛ مشروط بر آنکه خروجی آن به شکلی گسترده، مستمر و چندرسانهای در اختیار مردم، مدارس، دانشگاهها، رسانهها و گردشگران مسئول قرار گیرد.
یزد، با طبیعت کویری، ارتفاعات، زیستگاههای ارزشمند و تنوع حیاتوحش خود، بیش از هر چیز به روایتی دقیق، جذاب و مسئولانه نیاز دارد؛ روایتی که هم زیباییهای طبیعت را نشان دهد و هم نسبت به خطرهایی که این سرمایههای مشترک را تهدید میکنند، هشدار دهد.
